Eva naar de Boekenbeurs

Traditiegetrouw vragen we op de vooravond van de boekenbeurs een lezer naar zijn of haar verlanglijstje. Vandaag is het woord aan Eva Devos, die de liaison officer is van IBBY-Vlaanderen. In die positie maakt ze van haar hart een steen, laat ze de mooie nieuwe Vlaamse oogst even opzij liggen en focust ze op het moois dat uit het buitenland komt.

*

Stel! Stel dat ik een ongelimiteerd budget had. Of toch ongelimiteerder dan het in werkelijkheid is. Ik zou op elke reis een extra koffer kopen en die vullen met ter plaatse gekochte boeken. Maar beperkt door hefkracht en centen moet ik mezelf altijd troosten met proevertjes van de lokale kinderboekencultuur – hoeveel pijn dat ook doet, in Bologna, de UK of Mexico.

Ik ben dan ook altijd dolblij als Vlaamse of Nederlandse uitgevers ruimte maken in hun fonds voor bijzonders van over de grenzen. Want hoeveel moois er van ‘onze mensen’ ook verschijnt, vertalingen zijn een belangrijk deel van onze boekproductie – een gegeven waar buitenlandse jeugdliteratuurspecialisten soms met jaloezie naar kijken. Voor uitgevers die op zoek zijn naar inspiratie: hier vinden jullie onze onvertaalde favorieten.

De relatief nieuwe Vlaams-Nieuw Zeelandse uitgeverij Book Island heeft een oog voor bijzondere dingen. Twee boeken verschijnen er van hen dit najaar, en beide staan ze op mijn verlanglijstje.

Nooit meer bang (L’ombre de chacun) van Mélanie Rutten kreeg dit jaar een eervolle vermelding bij de Bologna Ragazzi Awards. Het boek, oorspronkelijk in Frankrijk uitgegeven, werd gemaakt door de Brusselse illustratrice die dringend ontdekt moet worden in Vlaanderen.

Op de laatste boekenbeurs ontdekte ik op de stand van de wonderschone Portugese uitgever Planeta Tangerina Olhe, por favor, não viu uma luzinha a piscar? van Bernardo Carvalho. Het ging met me mee naar huis (eerlijk gekocht, voor alle duidelijkheid!). Dit najaar verscheen de Nederlandstalige uitgave Heeft u soms een knipperlichtje gezien, dus die wordt geheid een kerstcadeautje.

Een ander boek dat op de kerstcadeaulijst moet (willen of niet, ik solfer iedereen op met boeken) is Een planeet in je hoofd van Sally Gardner. Ik hoorde de Engelse uitgeefster er ruim een jaar geleden over praten en werd nieuwsgierig. Deze zomer in Cornwall maakte een boekverkoper me helemaal warm voor het boek en het was inderdaad een topper. Mooi dat Moon het nu ook in het Nederlands uitgeeft!

Eva_interview1

Toen de Argentijnse illustrator Isol de Astrid Lindgren Memorial Award won, was er nog niets van haar verschenen in het Nederlands. Sindsdien timmert De Harmonie gestaag aan de Isol-weg; afgelopen jaar verscheen Mijn moeder is een stekelvarken. Het kan wat mij betreft niet op tegen haar Nocturno, maar het is wel een geestig prentenboekje dat prima past in het thema van de komende Jeugdboekenweek.

Twee non-fictie toppers moeten ook op mijn lijst. Clavis publiceerde een nieuw boek van de Tsjechisch-Amerikaanse Hans Christian Andersen Award winnaar Peter Sís: De piloot en de kleine prins. Het is de biografie van Antoine de Saint-Exupéry, piloot en auteur van De kleine prins. Heel knap hoe Sís een levensverhaal kan vertellen en boeiend houden voor een jong publiek. De tekeningen zijn magistraal, maar Sís kan helaas beter illustreren dan schrijven. Dat neemt niet weg dat het een boek is dat ik wil hebben hebben hebben.

In dezelfde categorie hoort ook Lindbergh: het grote avontuur van een vliegende muis thuis. Er is al veel geschreven over het debuut van Duitser Torben Kuhlmann, dus ik hou het kort – indrukwekkende illustraties die het verhaal overvleugelen. Maar dus wel prachtig.

Eva_interview2

Ik nam me voor om uit elk taalgebied maar één titel te noemen. Dat zorgde voor hartverscheurende keuzes, want nu kan ik u niets over de nieuwe van Rebecca Dautremer vertellen, of over dat woordenloze prentenboek van Severin Millet, of dat er eindelijk eindelijk vertalingen zijn van Het donker en van Eleanor & Park die ik dringend moet ontdekken.

Nog één titel dan – een die tegemoet komt aan mijn ernstige non-fictie verslaving, die ik ga lezen als achtergrond voor ons O Mundo-project, en die op een of andere manier toch ook wel in mijn lijstje past: Superdiversiteit : hoe migratie onze samenleving verandert van Dirk Geldof.

*

Nooit meer bang / Mélanie Rutten en Katelijne De Vuyst (vert.) (Book Island, 2014)
Heeft u soms een knipperlicht gezien. Hup konijntje / Bernardo Carvalho (Book Island, 2014)
Een planeet in je hoofd / Sally Gardner en Roos van de Wardt (vert.) (Moon, 2014)
Mijn moeder is een stekelvarken / Isol en Agnes Brundt (vert.) (De Harmonie, 2014)
De piloot en de kleine prins / Peter Sís (Clavis, 2014)
Lindbergh: het grote avontuur van een vliegende muis / Torben Kuhlmann en Joukje Akveld (vert.) (De vier windstreken, 2014)
Superdiversiteit : hoe migratie onze samenleving verandert / Dirk Geldof (Acco, 2013)

 

Inspiratiedag

Op zaterdag 18 oktober kwamen begeleiders van de Kinder- en Jeugdjury en recensenten jeugdliteratuur in Antwerpen bijeen op de Inspiratiedag, georganiseerd door Stichting Lezen en De Leeswelp. Het doel van deze ontmoeting was – u kunt het al raden – inspirerende ideeën en tips omtrent  jeugdliteratuur en werken met boeken te verzamelen en uit te wisselen. Om deze inspiratie warm te houden (en voor zij die er niet bij waren): een overzicht!

Jen De Groeve

Jen De Groeve

Iedereen werd hartelijk verwelkomd door Sylvie Dhaene, directeur van Stichting Lezen, en Jen de Groeve, hoofdredacteur van De Leeswelp. Beiden wezen op het belang van samenwerking en ontmoeting: deze Inspiratiedag bracht voor het eerst diverse groepen samen die lezen met, voor of door kinderen. Zowel begeleiders, nominatielezers als recensenten nemen jeugdliteratuur als vertrekpunt voor hun eigen werking.

IMG_0257

Een goed gevulde zaal luistert naar de sprekers

Daarna presenteerden Eva Devos en Simon Bequoye de resultaten van het onderzoek naar de Kinder- en Jeugdjury. Dit project mag uitpakken met een sterk, uitgebreid netwerk aan vrijwilligers en werkt ook voor kinderen gemeenschapsvormend. Taalontwikkeling en een verrijking van fantasie bij kinderen werden ook als sterke ankerpunten naar voren geschoven. Soms rijzen er wel wat vragen rond de beschikbaarheid van de genomineerde boeken, alsook over de nominatielijst zelf. Daarom getuigden coördinator Mark Heylen (KJV Bonheiden) en nominatielezer Caroline Verbruggen over hun ervaring. Frederika Van Wing, begeleidster bij KJV Schaarbeek, vertelde hoe Jules eigenlijk niet zo graag boeken las. Na het lezen van een boek uit groep 4 was hij echter niet meer te stoppen en verslond hij de andere boeken met veel leesplezier. Uit het onderzoek bleek ook een nood aan een digitaal platform voor begeleiders. Sinds kort kunnen zij hun tips en ideeën met elkaar delen op het forum. Vanaf nu een bron van en voor inspiratie!

Workshop "Filosoferen met kinderen"

Workshop “Filosoferen met kinderen”

Na dit plenair gedeelte gingen de workshops voor begeleiders en de lezingen voor nominatielezers en recensenten van start. In de workshop ‘Filosoferen met kinderen’ toonde Silvie Moors van het kunstcollectief DE DAGEN heel praktisch en eenvoudig aan hoe je met kinderen kan filosoferen – door met ons volwassenen te beginnen filosoferen. Uit enkele fragmenten uit kinderboeken puurde ze wat thema’s en vragen: ‘wat is een wedstrijd?’, ‘wat is pijn?’, die meteen een gesprek op gang brachten en – belangrijk – nog meer vragen opriepen. Zo kwam ze al snel tot enkele tips voor een goede filosofeersessie: open vragen stellen, er is geen juist antwoord, dieper ingaan op een thema door te blijven vragen stellen, van het anekdotische naar het abstracte overstappen, enzovoort. Het is tijdens zo’n gesprek erg belangrijk om naar elkaar te luisteren, om je als gespreksleider niet als ‘alwetende’ op te stellen en om met een kleine onderzoeksgroep te werken. Bereid het gesprek ook goed voor door een discussieplan te maken met vragen rond het thema.

In de workshop Argumenteren met kinderen presenteerde Madelon Kroes, studente aan de Rijksuniversiteit Groningen, de voorlopige resultaten van haar onderzoek naar het verloop van een KJV-leesbijeenkomst. Op welke manier oordelen KJV-juryleden en onderbouwen ze deze oordelen met argumenten? Madelon analyseerde hiervoor verschillende KJV-leesbijeenkomsten en ging met begeleiders in gesprek over deze voorlopige resultaten.

IMG_0300

Workshop “Doen met kinderen”

Laure Evers is een doorwinterd KJV-begeleidster en dus de aangewezen persoon om de workshop Doen met kinderen te begeleiden. Ze had al verschillende leeftijdsgroepen onder haar hoede maar momenteel begeleidt ze groep 1. Laure vertelde meer over de manier waarop zij haar leesbijeenkomst organiseert en welke methodieken ze gebruikt met de kinderen. Nadien gingen alle begeleiders zelf aan de slag: ze gingen in gesprek met elkaar en wisselden tips en good practices uit.

Jan Van Coillie

Jan Van Coillie

De nominatielezers en recensenten hingen intussen aan de lippen van Jan Van Coillie, die het huidige aanbod van kinderpoëzie overliep met een blik naar klassiekers zoals Annie M.G. Schmidt, wiens invloed vandaag de dag nog steeds voelbaar is. Kinderpoëzie vertaalt zich vaak in versjes voor de allerkleinsten, stelde Jan vast, terwijl jonge adolescenten op hun honger blijven zitten. Ook muziek hult zich vaak in een poëticaal jasje, maar het streven naar rijmende regels is dikwijls groter dan het respecteren van een correcte zinsopbouw. Minder karamelversjes, meer puberpoëzie!

Vervolgens legde Patrick Jordens, recensent jeugdliteratuur bij De Morgen, zijn criteria voor om als volwassene kinder- en jeugdboeken te beoordelen. Gewapend met een arsenaal aan citaten van grootmeesters als Guus Kuijer, Joke van Leeuwen en Wolf Erlbruch, zochten Patrick en toehoorders naar de essentie van kinder- en jeugdboeken. “Een goed kinderboek gooit deuren en ramen open,” citeerde hij Annemie Leysen, en het kijkt op zijn eigen manier naar de werkelijkheid. Hierbij draait het dus niet rond goede versus slechte smaak, maar rond het ontbreken van smaak bij de recensent – iets wat te allen tijde vermeden dient te worden. Een boodschap die naar meer smaakte, wat ons betreft!

Floortje Zwigtman

Floortje Zwigtman

Na deze lezing kwamen alle groepen terug samen voor Floortje Zwigtman, die het publiek meenam doorheen haar leesleven als kind en puber. Beginnend bij het magische bos van Jean Dulieu en zijn Paulus de Boskabouter (maar toch vooral de betoverende slechtheid van de heks Eucalypta), evolueerde ze van de stichtende en sentimentele verhalen uit de protestants-christelijke traditie naar Ronja de Roversdochter van Astrid Lindgren. En naar Evert Hartman, die grenzen verlegde met zijn Oorlog zonder vrienden – en die wellicht ook met Vechten voor overmorgen onbewust een invloed had op Floortjes laatste nieuwe boek, Vlam.

Ter afsluiting signeerde Floortje haar zopas verschenen Vlam – uw verslaggever is alvast benieuwd of hij met dit visum toegang krijgt tot het eiland Chimeria – en keerden alle deelnemers huiswaarts, met een rugzak vol inspiratie.

(Simon Bequoye)

Aleid van Eekelen

In De dag van… brengt een kinderboekenmens/man/vrouw nauwgezet verslag uit van zijn of haar dag. Vandaag is het de beurt aan Aleid van Eekelen, literair vertaalster.

**

De maandelijkse koffieochtend, af en toe een vergadering of privéafspraak, daar tref ik collega’s, maar de meeste werkdagen breng ik in mijn eentje achter het scherm door. Hoewel, in mijn eentje? Ik zit er samen met de personages uit het boek dat ik vertaal en heb dagelijks digitaal contact met medevertalers.

Aleid_1

9.00 uur

Voor mij geen haastig aankleden, door de regen fietsen of in de file staan. Na het ontbijt, op mijn gemak met de krant erbij, loop ik de trap op naar mijn werkkamer, achter de deur met de Amerikaanse brievenbus (ik spaar brievenbussen, vandaar).

Aleid_2

De computer aanzetten en dan eerst even warm draaien: mail checken, Facebook checken en mijn lege bureau bewonderen, want gisteren heb ik mijn bijna voltooide vertaling uitgeprint (die laat ik nu een weekje rusten, zodat ik weer een enigszins frisse blik heb voor de laatste keer doorlezen) en alle aantekeningen die inmiddels rondslingerden in de prullenbak gegooid.

Aleid_4

Vandaag begin ik aan een nieuwe vertaling, altijd weer een spannend moment. Iedere schrijver heeft zijn eigen stem, elk boek zijn eigen toon, en om die stem, die toon ook in het Nederlands te pakken te krijgen, dat kost meestal even tijd. Deze keer gaat het om een YA-roman: All the Bright Places van Jennifer Niven. Ik heb hem onlangs al gelezen en popel sindsdien om aan de slag te gaan.

Aleid_3

De eerste pagina’s gaan snel: titelpagina, opdracht, een citaat (noteren en later opzoeken). Maar dan… Nu komt het echte werk. Als je net begint lijkt elk woord dat je typt verkeerd en ziet elke zin er lastig uit. Is today a good day to die? De eerste zin, intrigerend. Taalkundig geen probleem, zou je zeggen, maar je kunt er heel wat kanten mee op. Is (het) vandaag een goede/geschikte/mooie dag om te sterven/dood te gaan? Ik probeer de knoop snel door te hakken, in de wetenschap dat dit nog maar het klad is en dat er nog vele ronden zullen volgen.

11.00 uur

Zo, de kop is eraf. Hoog tijd voor koffie. Ook weer even de mail checken, eens kijken wat mijn collega’s uitvoeren en of er soms een vraag langskomt waar ik iets zinnigs over kan zeggen. Iemand zoekt een flauw zeemansgrapje dat in haar tekst past, maar er zijn al een paar suggesties gedaan en ik ga door met mijn eigen werk.

Aleid_5

13.00 uur

Na de lunch samen met mijn man, die nu weer achter zijn eigen computer zit, en na een sudoku (cijfers zijn prima ontspanning voor iemand die de hele dag met letters bezig is!) snel verder. Ik kom er al een beetje in. De schoolomgeving speelt, zoals meestal in boeken als dit, een belangrijke rol. Meteen maar een lijstje maken (het eerste van vele) opdat ik praktische zaken consequent vertaal: de schoolvakken, bijv.‘pre-cal’, de cijfers (in Amerika: letters). En nog een lijstje, met de vele citaten van Virginia Woolf, om later na te zoeken wat haar vertaler daarvan heeft gemaakt.

Daarna mijn beginnetje nog eens doorlezen: kan het ermee door? Eigenlijk nog te vroeg om dat te beoordelen.

En even de mail checken.

15.00 uur

Theetijd!

Aleid_6

16.00 uur

Hè, is het al zó laat? Het verhaal heeft me meteen meegesleurd, ook al weet ik al wat er gaat gebeuren. En na de voorzichtige eerste stapjes kom ik wat beter op gang. Finch en Violet, de twee jongeren met wie ik de komende maanden elke dag  zal optrekken, hebben hun eerste dialoog achter de rug.

Even de deur uit voor een paar boodschappen en een dosis frisse lucht.

Aleid_7

17.30 uur

De eerste dag zit erop. Nog maar een piepklein stukje vertaald; het tempo komt later wel, als ik er echt goed in zit. Nu is het tijd om onderuit te zakken, lekker lui, want mijn man heeft vandaag de kookbeurt. ’s Avonds werk ik eigenlijk nooit, ik lees hooguit een manuscript om te zien of het iets voor mij is. En check de mail nog een keer.

O Mundo: voorstelling boekenpakket 2

Maandag 6 oktober werd in Antwerpen het tweede O Mundo pakket voorgesteld. Ik ging mee en nam alles vol enthousiasme in me op! (Er was zelfs een bijrolletje weggelegd voor mijn mama…)

**

9.30 uur

De studiedag van O Mundo wordt ingezet met een welkomstwoordje door onze nieuwe directrice, Sylvie Dhaene. Ze begint bij het begin en vertelt hoe Majo De Saedeleer dit mooie project heeft opgestart en licht de essentie van O Mundo toe. Iedereen in de zaal weet nu (weer) helemaal hoe de vork in de steel zit en is klaar voor meer…

DSC_0642

9.40 uur

Mijn collega Tania treedt nu en dan even naar voren om de verschillende sprekers die we vandaag te zien krijgen vakkundig en dankbaar voor te stellen.

Kathelijne Jordens bijt de spits af en vertelt vol overtuiging over een project i.v.m. meertaligheid waar ze aan werkt bij de KU Leuven. Meer bepaald onderzoekt ze of en wat er gebeurt wanneer kinderen hun moedertaal mogen gebruiken tijdens de les. Wat ik vooral meeneem van deze sessie is dat ze het fijn vinden en er zich goed bij voelen. Dat lijkt me een belangrijke voorwaarde voor een bevorderend klasklimaat!

DSC_0654

10.10 uur

Tijd voor puur en onversneden Italiaans enthousiasme. U kan er zich misschien iets bij voorstellen: overtuigende handgebaren en Nederlands met een zingend kantje aan. Patrizia Civette, van Regionaal Integratiecentrum Foyer, vertelde over de tweetalige voorleesuurtjes in verschillende bibliotheken. Ik vond het al bijna jammer dat ik geen anderstalige kindjes had die ernaartoe konden gaan! Hier geen stille voorleesmomentjes waar iedereen braaf op een kussentje zit, maar actie: kindjes roepen woordjes, raden wat er gaat gebeuren en lachen wat af, heerlijk!

DSC_0662

10.25 uur

Met de O Mundo boeken kan je overal aan de slag en Kim Op De Beeck toonde ons weer een andere plek waar de boeken opduiken: de lerarenopleiding. Ik heb zelf de specifieke lerarenopleiding gevolgd en ben heel blij te horen dat er op sommige plaatsen ook echt wordt ingezet op leesbevordering en dat er plaats is voor projecten zoals O Mundo. Ik heb dat gemist tijdens mijn opleiding. Kim deed haar verslag vol overtuiging en ik ben zeker dat heel wat studenten de opleiding verlaten met een rugzak vol ideeën en inspiratie die je niet overal meekrijgt.

DSC_0679

10.40 uur

Erika Vandeplas werkt in basisschool de Kriek waar ze vaak een anderstalig boek bovenhaalt om rond te werken in haar multiculturele klas. Ze lezen het boek niet enkel, maar gaan er ook creatief mee aan de slag. Papier, schaar en kleurtjes worden bovengehaald! Ze vertelt dat het voor kinderen erg zwaar kan zijn om een hele dag Nederlands te horen en te spreken en dat ze tijdens zo’n moment eindelijk even stoom kunnen aflaten. Dat kan ik me volledig voorstellen: toen ik in Zweden studeerde en al mijn lessen plots enkel in het Zweeds werden gegeven, kwam ik meermaals doodop thuis. Dan doet het deugd even terug te grijpen naar je moedertaal.

DSC_0686

10.55 uur

Na al de input die we hebben gekregen over hoe fijn het is voor te lezen uit de O Mundo boeken, krijgen we zelf een voorsmaakje! Mijn mama, Els Mertens, en haar vriendin, Irina Gubinova, komen voorlezen uit het Oekraïense boek “Het knolraapje”. Ik was heel benieuwd, maar wist stiekem wel dat mijn mama het goed zou doen, want ze heeft ons heel veel voorgelezen. En dat gaat dan gepaard met veel expressie.

DSC_0697

Ik kan bovendien uren luisteren naar dat mooie Oekraïens…

11.15 uur

En dan is het eindelijk zover! Eva stelt het tweede boekenpakket van O Mundo voor en het is niet zomaar een pakket, het ziet er prachtig uit! Het ene boek spreekt me nog meer aan dan het andere – het Arabische boek dat je helemaal kan openvouwen, het poëtisch klinkende “Hope is a girl selling fruit” uit Indië! – en Eva maakte me enkel nieuwsgieriger.

DSC_0725

Ze vertelt over het kronkelende pad dat het Chinese boek tot bij ons bracht en het Russische boek – een ABC-boek! Op rijm! – dat zo vreselijk moeilijk bleek om te vertalen. Na dit aanstekelijk praatje is het moeilijk ons te bedwingen en niet naar buiten te stormen om meteen de boeken te gaan bewonderen. Gelukkig beslist iedereen te blijven zitten, want Erhan Demirci komt er zo aan!

11.35 uur

Erhan Demirci, komiek en vader, is de uitsmijter van vandaag. Hij zette zich achter het bureau en begon meteen te praten. Over zijn Turkse moedertaal, over zijn zoontje, over Marokkaanse vrienden die een ander gevoel voor humor hebben. “What’s in a language?”, dacht ik, terwijl hij zo aan het praten was. De taal waarmee je opgroeit, blijft vaak de taal waarin je denkt – zo vertelde ook Erhan. En je eigen moedertaal is vaak ook de taal waarin je lacht en de beste grappen kan vertellen. Soms ontstaat er zelfs humor vanuit die taal zonder dat je het zelf beseft:

“Die heeft zijn hoofd opgegeten!” riep een Turkse jongen een tijdje geleden tijdens een optreden van de komiek Willem Bouva. Erhan schoot meteen in de lach, maar de rest van het publiek leek de humor te zijn ontgaan. Erhan legt uit dat er in het Turks een spreekwoord is dat je gebruikt wanneer je iemand dom vindt. Deze jongen had dat spreekwoord letterlijk vertaald in het Nederlands met deze grappige uitspraak als gevolg – vooral omdat Willem dwerggroei heeft.

DSC_0732

12.00 uur

Tijd voor een welverdiend broodje, appelcake (hmmm) en uiteraard tijd om eindelijk de boeken uit het tweede pakket eens vast te nemen en al weg te dromen bij de verrassende illustraties en exotische talen. Ik moet nog denken aan de rubriek in Flair, “Hé, het is oké…”, en ik vul aan met “om fier te zijn op je moedertaal!”. Ik vond het een hartverwarmende dag en keer blij huiswaarts.

DSC_0761(Margot Van Dingenen)