Na Frankfurt

Vijf dagen heel hard werken en heel veel plezier maken. Een mens zou denken dat je bij thuiskomst in een diep zwart gat zou vallen. De meesten van ons nemen een dagje vrij om even bij te komen, maar van dat gat is er geen sprake. Want een beurs is dan wel een paar dagen hard werken, daarna komt het leeuwendeel van het werk nog: de opvolging. Dat betekent: een lange lijst maken van alle uitgeverijen die je gezien hebt, over welke boeken je hebt gepraat, en wat je beloofd hebt hen te bezorgen over die boeken. Dat kan een fysiek exemplaar zijn, of een pdf van het origineel, een pdf van een vertaling in een taal die de uitgever begrijpt, een fragmentvertaling, een informatiefiche, noem maar op. Die lijst sturen we ter info naar onze collega’s, zodat ook zij kunnen zien dat we ons best gedaan hebben op de beurs.

Wanneer we onszelf en de collega’s overtuigd hebben, beginnen we de lijst te filteren. Om te beginnen op oorspronkelijke uitgever. Naar elke uitgever sturen we het lijstje van boeken uit hun fonds die we besproken hebben, met wie we dat hebben gedaan en wat we beloofd hebben. Meestal hebben we ook nog wat dingen nodig van de oorspronkelijke uitgever: hebben ze misschien een Engelse vertaling van een bepaald boek, kunnen ze ons nog twee exemplaren van die of die titel sturen?

Daarna volgt het leukste: we doen hetzelfde, maar dan voor de auteurs en illustratoren. Zo weten zij ook welk boek veel interesse opwekte, en in welke landen er mensen zitten te wachten om een stukje te kunnen lezen. Dit deeltje is het leukste omdat we blij nieuws brengen, wat steeds een stapeltje retourmails vol appreciatie oplevert. Zo schreef een illustrator: ‘Illustreren is dus helemaal geen eenzaam beroep, er staat steeds een heus team klaar om ons te helpen!’

Als voorlaatste nemen we de hele stapel fiches met notities bij ons en nemen we alles over in onze databank: adreswijzigingen, personeelswissels, welke boeken ze hebben overwogen en afgewezen, of in het beste geval: welke boeken ze zullen vertalen, welke boeken we hebben getoond, interessante dingen die ons verteld zijn over de lokale boekenmarkt en wat een uitgeverij precies zoekt. Zo noteerde ik dat kwaliteitsvolle fictie uitgeven in Frankrijk er niet makkelijker op wordt vanwege de moordende concurrentie van commerciële uitgaven, en dat in de VS de kinderen boeken van minstens 125 pagina’s moeten lezen als ze het voor school lezen – boeken met minder pagina’s waren dan ook niet interessant voor die bepaalde uitgever. Ten slotte sturen we de uitgevers alles waar ze om gevraagd hebben. En dan maar duimen duimen duimen.

 

Frankfurt: dag 3, 4 en 5

De dagen zijn druk en lang. Omdat ‘s nachts geschreven blogposts niet altijd even samenhangend zijn lijkt het me wijs de voorbije twee dagen en vandaag  in één – overdag geschreven – post te gieten.

Donderdag was een grote dag voor ons Frankfurt-team. Ieder jaar is er in Frankfurt een gastland of Ehrengast. Dat land krijgt een paviljoen van maar liefst 2.300 vierkante meter ter beschikking om zijn literatuur en cultuur voor te stellen. Gastland zijn is een hele eer en bovendien van groot economisch belang: de aandacht voor de literatuur van het gastland, en daarmee het aantal vertalingen in het Duits, maar even goed in andere talen, neemt gewoonlijk exponentieel toe in de aanloop naar de Buchmesse, en blijft nog lange tijd nazinderen.

In 2016 zijn Vlaanderen en Nederland gezamenlijk Ehrengast. Als je zou denken dat donderdag een grote dag was omdat het gastlandschap toen werd aangekondigd, heb je het mis. Dat gebeurde al meer dan twee jaar geleden. Een gastlandschap boks je niet op een jaartje in elkaar. Ons speciaal aangestelde Frankfurt-team (zeven mensen, met de Nederlandse Bas Pauw als zakelijk leider en onze eigen Bart Moeyaert als artistiek leider) is al sinds de zomer van 2014 hard aan het werk om niet alleen de bezoekers aan de Buchmesse van hun sokken te blazen, maar ook in zeven andere Duitse steden aanwezig te zijn met tentoonstellingen, lezingen, theaterstukken en andere evenementen. Donderdag vond hun persconferentie plaats, waarin het concept en de taglines werden voorgesteld aan de Duitse en internationale pers. Je vindt er alles over op www.frankfurt2016.com. Die eerste tip van de sluier was vanzelfsprekend erg goed voorbereid, en de enthousiaste ontvangst was dan ook een hele opluchting en een grote opsteker voor het team. Zeven pluimen voor Bart, Bas, Judith, Ine, Sonja, Melle en Ilonka!

‘s Avonds was er een receptie van de beide fondsen (onze Nederlandse collega’s varen onder de vlag van het Nederlands Letterenfonds) waar we heel wat mensen terug zagen die we in de voorbije jaren uitgenodigd hebben naar Vlaanderen en/of Nederland om op een week tijd kennis te maken met onze uitgevers, auteurs en illustratoren. Er werden luid lachend beloftes gemaakt die we weleens vervuld willen zien: een Franse en IJslandse uitgeefster beweerden in traditionele Nederlandse klederdracht te zullen komen volgend jaar (met bol kaas onder de arm) en een Duitse uitgever stelde zich kandidaat om Eternal Flame ten berde te brengen op de openingsceremonie.

Vrijdag was dan weer voor ons een spannende dag: tijdens de Buchmesse wordt de Deutscher Jugendliteraturpreis uitgereikt. In de vier categorieën van deze enorm prestigieuze prijs zijn er telkens zes genomineerde boeken, en dit jaar waren onder meer Rosie en Moussa: De brief van papa (van Michael De Cock en Judith Vanistendael) en Dertien rennende hertjes (van Edward van de Vendel en Mattias De Leeuw) genomineerd. ‘s Ochtends kon ik een stukje meepikken van een interview met Michael De Cock en vertaler Rolf Erdorf, die de twee bovenstaande boeken in het Duits vertaalde. Ik kon helaas niet tot het einde blijven, maar gelukkig was er meer dan genoeg publiek.

image

Die namiddag had ik een afspraak met Francois Martin van Actes Sud Junior. Hij had een heel leuk kadootje bij: de zonet gepubliceerde vertaling van Rotmoevie van Marian De Smet, in het Frans Le monde est derrière toi. En hij wilde er nog mee poseren ook!

image

‘s Avonds vond dan de uitreiking van de Jugendliteraturpreis plaats. Samen met uitgeverijen De Eenhoorn en Querido, de Duitse uitgeverijen, Rolf, Edward, Michael en Mattias kruisten we onze vingers tot ze krom stonden, maar het heeft niet mogen baten. Alle Nederlandstalige boeken grepen naast de prijzen. Getreurd werd er niet: de prijzen zijn zo belangrijk in Duitsland dat een nominatie al heel wat is.
(Op de foto hieronder staat enkel Edward, simpelweg omdat ik de foto nam vóór ook Mattias en Rolf aangekondigd werden.)

image

 

image

De ceremonie is een hele show, bijna Oscar-waardig, met flitsende lichten, tromgeroffel en een vlotte presentatrice. De staatssecretaris voor familie, senioren, vrouwen en jeugd (echt waar!) mocht de prijzen uitreiken. In tegenstelling tot wat zijn titel doet vermoeden had hij best gevoel voor humor, en hij zei zelfs slimme dingen: ‘In de boeken die vanavond genomineerd zijn, zijn er zomers waarin het niet volwassenen zijn die de regels bepalen, en zijn er blauwe hertjes die zich van vazen losmaken. Maar laten we ons niet vergissen: wat erin beschreven wordt, is onze wereld.’

We sloten de dag af met een gezellig diner en gingen nog even fijn losgehen op de dansvloer van een Messeparty (met af en toe vreemde Duitse hits die luidkeels meegebruld werden door het lerendeel van de zaal). De nacht is kort, heel kort. Vandaag zitten we met iets kleinere oogjes op de stand. Gelukkig is iedereen op zaterdag een beetje moe, dus we zijn niet de enigen. Na de laatste afspraken ruimen we ons berghok op en duiken we nog even de beurs in, op zoek naar mooie boeken en nieuwe contacten. De sfeer is heel anders dan de voorbije dagen: bijna alle buitenlandse uitgevers zijn al naar huis, en omdat de beurs in het weekend ook toegankelijk is voor het publiek is de weg van de ene hal naar de andere veel moeizamer. Ouders met buggy’s en opmerkelijk uitgedoste cosplay-fanaten hebben het nu voor het zeggen. Onderweg zie ik wel een ijverig ingeoefend lichtsabelgevecht tussen twee Star Wars-personages.

Zodadelijk nemen we de trein naar huis. Ik vermoed dat de wagon vol slapende mensen met koffertjes vol boeken en plannen zal zitten.

Frankfurt, dag 2

‘Meine Damen und Herren, in wenigen Minuten öffnen wir die Türen für Besucher. Ladies and gentlemen, in a few minutes we will open the doors to visitors.’ Nergens zijn er nog werkmannen of verpakkingen te bespeuren. De felblauwe matten zijn in alle gangpaden netjes uitgerold en iedereen heeft zijn beste pak aangetrokken. De beurs is er klaar voor.

image

Voor mij trekt de dag zich langzaam op gang, met een eerste afspraak pas om halftien, iemand die niet op komt dagen en iemand die twintig minuten te laat komt op een afspraak die maar een halfuur hoort te duren. Maar na de middag kom ik op kruissnelheid met een achttal afspraken achter elkaar. Op één dag zie ik maar liefst tien Duitse uitgevers – Duitsland is een belangrijke afzetmarkt voor Nederlandstalige literatuur. Ik ben blij enkelen van hen nieuwe boeken te kunnen laten zien van auteurs die ze al een tijdje volgen. Wanneer ik met een nieuwe Duitse uitgeverij praat en uitleg wat het VFL precies doet zegt een van beide dames: wat een leuke job heb jij eigenlijk! Ik kan haar alleen maar volmondig gelijk geven. Ik heb een fantastische job. Waar anders zou ik een hele dag over mooie boeken kunnen praten zonder aan verkoopscijfers en targets te moeten denken? Het is fijn nieuwe mensen te keren kennen en oude bekenden terug te zien en plezier te maken (zo leren Elise en ik twee Britten hoe wij op het Fonds vaak een speculaasje tegelijk met een chocolaatje eten. ‘Like an open sandwich!’).

image

Tegen de avond organiseert collega Patrick een evenement rond non-fictie, waarbij een zevental Vlaamse uitgeverijen telkens twee boeken ‘pitchen’, zoals dat in het jargon heet. Het is altijd moeilijk gokken hoeveel mensen er echt de tijd zullen maken naar zoiets te komen, maar de opkomst is groot en de interesse evenzeer. De receptie nadien heeft, zoals een receptie op de beurs altijd heeft, wel wat last van partycrashers, maar daar is de catering gelukkig op voorzien (hoe zou je zelf zijn, op weg naar je laatste afspraak, met een feestje in de gang van de beurs?). Het evenement vindt plaats op de prachtige stand van Frankfurt 2016, wanneer Vlaanderen en Nederland samen gastland zijn in Frankfurt. Morgen meer daarover!

image

Deze avond sluit rustig, met een etentje onder collega’s. Morgen en overmorgen zullen de avondactiviteiten heel wat uitgebreider zijn. Door een misverstand krijg ik mijn pizza pas wanneer de anderen al klaar zijn met eten. Ach, een mens kan niet alles hebben. Een fijne job en een hotelbed is meer dan genoeg.

Frankfurt, dag 1

In Brussel, waar Elise en ik ruim op tijd aankomen met onze koffers achter ons aan, zien we net op tijd dat onze trein naar Frankfurt niet vanuit Brussel maar vanuit Luik vertrekt. Euh, Luik, ging de trein waar we net af zijn gestapt niet naar Luik? En zo beginnen we onze eerste dag spurtend.

Na het inchecken in ons hotel gaan Karen en ik uit winkelen: voor het non-fictie-evenement dat onze collega Patrick morgen organiseert moeten er nog hapjes zijn. Vele moeilijke keuzes later (olijven of niet als je geen tandenstokers hebt meegebracht? Tortillachips of vinegar & salt? Zijn kaaskoekjes wel stijlvol?) slepen we een tas met boodschappen naar de beurs. Daar is de opbouw nog in volle gang. Er rijden heftrucks rond, mensen laden boeken uit dozen, mannen in overalls lopen rond met allerlei gereedschap en op de achtergrond klinkt een symfonie van boren en hamers.

image

Gelukkig is onze stand al helemaal klaar en hoeven we alleen nog maar onze boeken netjes op orde te zetten. Naast ieder tafeltje staat een boekenrek waarin we onze waren uitstallen. Voor sommigen maakt het niet uit wat waar staat, anderen (zoals ik) vinden het heel belangrijk om de juiste boeken op de juiste plek te zetten. Er moet een logica in zitten, en een zekere schoonheid. Een scherpe foto is helaas nog niet gelukt, de verlichting wordt morgen pas ingeschakeld (en dat is dan ook meteen het enige waarva n je kan zeggen dat het milieubewust is – zo’n beurs genereert vooral tonnen en tonnen afval. En niet eens gesorteerd.). Morgen beter!

Wanneer we tevreden zijn over de stand lopen we voor de eerste en zeker niet de laatste keer een beetje verloren op weg naar onze eerste receptie van de dag. We spelen het klassieke receptiespelletje ‘Wie is dat ook alweer?’, gevolgd door het minder klassieke ‘Is het een pruik of niet?’ Na de speeches nemen we de hyperefficiënte ondergrondse naar receptie nummer twee. Daar is het zo druk en zo luid (de energie die met al het ijverige genetwerk wordt opgewekt zou vast de halve beurs kunnen verlichten) dat ik me in een hoekje verstop om dit blogje te schrijven. Gelukkig is er een heleboel lekker eten. Ik spring nog even mee in de mallemolen om dan op tijd in mijn bed te kruipen. Vanaf morgen geen genade meer.

image

Nog één nachtje slapen

… en dan begint voor ons de Frankfurter Buchmesse echt. Op dit moment doet onze printer overuren: van elke uitgever die we zien nemen we een fiche mee, waarop staat wie de contactpersoon is die we zullen ontmoeten, welke Vlaamse boeken ze eventueel al hebben uitgegeven, over welke boeken met hen is gepraat op vorige beurzen enzovoort. Die fiches vullen we tijdens de gesprekken aan: we vragen wat ze vonden van het materiaal (dat wil zeggen: boeken, pdf’s of fragmentvertalingen) dat ze na de vorige beurs kregen en houden onder tafel onze vingers gekruist. We praten natuurlijk over nieuwe boeken die mogelijk in hun fonds passen, en houden hen op de hoogte van waar hun reeds gepubliceerde Vlaamse auteurs mee bezig zijn. Het ergste wat een van ons zou kunnen overkomen is onze map met fiches na de beurs op de trein vergeten. Ik klem de mijne steevast stevig vast.

Naast al die uitgeversfiches rollen er ook nog informatiefiches over boeken uit de printer (omdat die in kleur moeten zijn wil dat zeggen dat we wat extra lichaamsbeweging hebben: de kleurenprinter staat twee verdiepen lager aan de andere kant van het gebouw. Hup een twee). Voor elke beurs lichten we er enkele nieuwe boeken uit die we in de kijker willen zetten. Voor jeugdliteratuur is dat voor Frankfurt Grensgangers van Aline Sax en Babel van Jan De Leeuw. Dat laatste boek verschijnt vandaag pas, maar wij kregen al eerder de netjes afgewerkte pdf van de uitgever. Zo kunnen we al heel wat boeken lezen nog voor ze verschenen zijn, wat ook echt moet als je bedenkt dat de meeste boeken uit de zogenaamde najaarsaanbiedingen pas rond deze tijd verschijnen.

Vandaag leggen we dus alle nieuwe boeken die na het versturen van onze boekendozen nog hier in huis zijn aangekomen op een stapel, die we dan netjes verdelen over onze koffers. De iPads worden nagekeken: staan alle nieuwe boeken erop? Staan de oude prentenboeken die we niet meer meenemen erop, zodat we ze nog digitaal kunnen laten zien aan een uitgever? Wat kunnen we nog op de trein gelezen krijgen? En wat moeten we dan vanavond nog lezen?

Morgen nemen we in de loop van de dag de trein, met onze koffers vol boeken, brochures, fiches, pennen, en natuurlijk genoeg van onze mooiste kleren voor alle recepties en etentjes. Oh, en ons goed humeur. Bis bald!