Wat gaat een maand toch snel voorbij

Toen Eva Devos mij in april vroeg gastblogger te zijn, kon ik niet weigeren (iets dat bij verzoeken van Eva überhaupt heel erg moeilijk is). Ik vroeg me wel af of ik voldoende te melden had, maar dat viel dus reuze mee. Er was deze maand zoveel te melden, dat ik me soms zelfs een beetje heb ingehouden. Ik wilde enkele projecten in kinderboekenland die ik in mijn vrije tijd doe de revue laten passeren. In de eerste plaats IBBY en haar activiteiten, maar ook het tijdschrift Literatuur zonder leeftijd, waarvan deze zomer het honderdste nummer verschijnt. En over de Internationale Jugendbibliothek in München. Maar ook kritisch over prijsuitreikingen en bekende Nederlanders die zo nodig een kinderboek moeten maken. Ik vond het een eer om een maand mijn gedachten te mogen delen op deze blog en wens mijn opvolg(st)er evenveel plezier in de maand mei. En de tijd die vrijkomt voor mij zal snel gevuld zijn met de stapels boeken die ik nog wil (en soms moet!) lezen.

Bucherschrank Toin Duijx

Blutenburg: een kinderboekenslot

Schloss_blutenburg_panorama

In 1984 kreeg ik een stipendium (beurs) om drie maanden onderzoek te doen in de Internationale Jugendbibliothek in München. In mijn herinnering een zomer waarbij elke dag de zon scheen en we elke lunchpauze met een roeiboot in het water rondom slot Blutenburg voeren. En met andere stipendiaten in de vrije tijd de omgeving van München gingen verkennen.

stipendiaat 02 001

stipendiaat 03 001

Meer mensen uit Nederland en Vlaanderen hebben later een dergelijk stipendium gekregen: Jant van der Weg-Laverman, Sylvie Geerts, Vanessa Joosen en Sara Van den Bossche.

White-Ravens-11

Vanaf het begin van de jaren zestig kent de Internationale Jugendbibliothek een ‘stipendiaten’-programma. Per jaar krijgen er tussen de vijftien en twintig wetenschappers (die al snel als Stipi’s werden omschreven) een beurs om voor enkele maanden naar München te komen om daar in alle rust ongestoord te werken aan hun onderzoek. Zij kunnen gebruik maken van de grootste internationale collectie kinder- en jeugdboeken ter wereld, maar ook van een enorme collectie aan vakliteratuur.

Mijn eerste bezoek aan de Internationale Jugendbibliothek was in 1983 (op de foto met prof Somboon Singkamanan uit Thailand), net nadat men verhuisd was vanuit de binnenstad van München naar het laat-gotische slot Blutenburg waar het instituut ook nu nog gevestigd is.

stipendiaat 01 001

Meer van 600.000 kinder- en jeugdboeken uit heel de wereld zijn hier te vinden (een deel van de collectie is in dependances ondergebracht, omdat al snel bleek dat de grote magazijnen onder het slot te klein waren).

IMG_3037

De Internationale Jugendbibliothek heeft een representatieve collectie van kinder- en jeugdliteratuur vanuit de hele wereld. Twee jaar geleden is in Puchheim een nieuwe dependance in gebruik genomen. Men berekende hier ruimte te hebben voor de aanwas van de collectie voor de komende vijftien jaar, maar heeft dat al moeten bijstellen tot maximaal tien jaar.

Puchheim

De collectie kinder- en jeugdboeken vanuit Nederland en Vlaanderen is redelijk representief en wordt voor een belangrijk deel aangevuld doordat ik mijn recensie-exemplaren doorstuur naar München. Verder kan ik bijna altijd een beroep doen op de uitgevers voor presentexemplaren. De collectie wordt ook aangevuld door allerlei schenkingen, waardoor deze ook unieke boeken van voor de oprichtingsdatum (1948) heeft.

De geschiedenis van de Internationale Jugendbibliothek en die van IBBY is nauw met elkaar verweven en centraal daarbinnen staat een bijzondere vrouw Jella Lepman. Op de website van IBBY-Nederland is meer over de geschiedenis en werkwijze te vinden.

1_nehru282

Het instituut zelf kent een aantal lektoren die verantwoordelijk zijn voor bepaalde taalgebieden. Niet voor alle taalgebieden is een lektor aanwezig en er wordt dan dankbaar gebruik gemaakt van de hulp van de ‘stipendiaten’. De lektoren onderhouden ook de contacten met de uitgevers om ervoor te zorgen dat de collectie zo representatief mogelijk blijft. Ook organiseren zij tentoonstellingen, verzorgen workshops, geven lezingen en proberen zij vragen van ‘stipendiaten’ of andere gasten te beantwoorden. Al lange tijd ben ik als ‘Aussenlektor’ verantwoordelijk voor Nederland, Fryslân, Vlaanderen en Zuid-Afrika. Vrijwilligerswerk dat door IBBY-Nederland en het Nederlands Letterenfonds (zij betalen mijn reiskosten) wordt ondersteund.

Op het ogenblik ben ik druk bezig met het White Ravens Festival 2016. Eén van de auteurs die deelneemt is Anna Woltz (in eerdere versies waren Bart Moeyaert, Toon Tellegen en Benny Lindelauf gast).

White-Ravens-4

Anna Woltz werd gevraagd waar zij bij ‘White Ravens’ aan denkt: ‘Als ik aan witte raven denk, zie ik geen bijzondere vogels voor me, maar spierwitte boeken die klapwieken in de zon. Een hele zwerm vliegende kinderboeken, met wapperende bladzijden vol prachtige verhalen. En tussen al die prachtige boeken, vliegt er ook eentje van mij…’.

51pn1i0aMeL

418XaGIDUJL._SX331_BO1,204,203,200_

Na het festival zal twee maanden er een tentoonstellingen van Nederlandse en Vlaamse illustratoren te zien zijn. Werk van onder meer Sylvia Weve, Marit Törnqvist, Philip Hopman, Martijn van der Linden, Annemarie van Haeringen en Daan Remmerts de Vries uit Nederland. Vanuit Vlaanderen werk van onder meer Carll Cneut, Gerda Dendooven, Klaas Verplancke, Ingrid Godon en Pieter Gaudesaboos.

Mijn vrijwilligerswerk voor de Internationale Jugendbibliothek in München kost me heel veel tijd, maar ik doe het met enorm veel plezier.

Prijsuitreikingen voor wie?

Gouden_Lijst_logo_2016

Iets meer dan een week geleden was ik als lid van de jury aanwezig bij de prijsuitreiking van de Gouden Lijsten 2016 (ik had mijn reis naar Riga hiervoor een dag uitgesteld). Al eerder heb ik in een blog verteld wie de genomineerden waren. En de winnaars zullen bij iedereen wel bekend zijn, maar voor die ene die het misschien ontgaan is: de Gouden Lijst in de categorie Nederlandstalig was voor Oliver van Edward van de Vendel en in de categorie vertaald voor Naar de top van Dan Gemeinhart (vertaald door Tjalling Bos).

Opmaak 1

Vendel-oliver

Voorafgaande aan de uitreiking van de prijzen tijdens de afsluiting van ‘de dag voor de jonge jury’ was er een bijeenkomst met de genomineerden en enkele gasten waarbij Helma van Lierop-Debrauwer als voorzitter van de jury een deel van het juryrapport voorlas. Op een gegeven moment moesten we wat bijschuiven en dichter bij haar gaan staan om alles te kunnen horen, want op de achtergrond veel geluid van enthousiaste kinderen die luidkeels van de ene workshop naar een andere workshop gingen. De genomineerden ontvingen een oorkonde en een bos bloemen, helaas waren die bloemen er niet voor de vertalers en kregen zij achteraf pas de oorkonde. Zonder uitstekende vertalers zouden we in Nederland en Vlaanderen geen kennis maken met schitterende kinder- en jeugdboeken. Zij dienen dan ook steeds ook in het zonnetje gezet te worden. Je kunt je afvragen voor wie deze bijeenkomst nu eigenlijk was. Dan Gemeinhart kon er niet zijn en de oorkonde en bloemen zouden door de uitgever in ontvangst genomen worden, maar deze verscheen pas aan het eind van de bijeenkomst.

Vervolgens gingen we naar de grote zaal van muziekcentrum Tivoli waar in de zaal al de deelnemers aan ‘de dag van de jonge jury’ duidelijk aanwezig waren. Door een slechte geluidsinstallatie waren de presentatoren niet te verstaan. En daardoor viel de bekendmaking van de winnaars van de Gouden Lijsten 2016 voor een groot deel in het water. Waar ging het fout?

De manifestatie ‘de dag van de jonge jury’ is een leesbevorderingactiviteit, waar de uitreiking van de prijs van de jonge jury, de enige publieksprijs voor een jeugdboek, zeker op zijn plaats is.

index

De genomineerden werden door het publiek als popsterren onthaald en er werd hard gegild toen bekend gemaakt werd dat Mel Wallis de Vries met Shock! ‘hun’ prijs had gewonnen.

9200000030480638

CgfMFF2WsAApxnR

13076626_10153692921576478_3428447655702614865_n

Tijdens de afsluiting was er verder een optreden van rapper Lil’Kleine, enorm populair bij het publiek, maar voor mij een onmogelijke keuze van de organisatoren als je de teksten die hij zingt (!) bekijkt.

Als je bitch wil chillen, is het geen probleem / Dan ga ik erheen, ik kom niet alleen / Want ik heb drank en drugs / Ik heb drank en drugs

De Gouden Lijst is echter een vakjuryprijs voor jeugdliteratuur. En de uitreiking daarvan zou veel eerder op een activiteit voor ‘bemiddelaars’ thuishoren, in ieder geval niet bij ‘de dag voor de jonge jury’, waardoor de genomineerden (en de winnaars dus) niet de aandacht kregen die zij als laureaten verdienen. Volgens mij was ik niet de enige die hier zo over dacht. Het is dan ook te hopen dat de CPNB voor komend jaar een andere vorm weet te vinden voor de uitreiking van de Gouden Lijsten 2017.

Poolse illustratoren in Riga

Op 22 april vond in de Nationale Bibliotheek in Riga het symposium ‘Nightingtale’s Dictionary: Observations and Evaluations in Latvian and Polish Children’s Literature and book art’ (een vertaling special voor mij gemaakt door iemand van het kinderboekencentrum). En ik had een lang weekend Riga geboekt, zodat ik bij dit symposium kon zijn, en ook bij de opening van een tentoonstelling van illustratoren uit Polen. En laat ik eerlijk zijn, uiteraard ook om al mijn Letse vrienden weer eens te zien.

polen tentoonstelling 001

De voertaal bij het symposium was voor een deel Lets, en voor een deel Pools (met een vertaling in het Lets). Ik was dus blij dat ik een ontzettend aardige medewerkster van het kinderboekencentrum naast me had zitten die de hele dag voor mij alles probeerde te vertalen in het Engels. Zij deed enorm haar best, maar soms was het een onmogelijke opgave voor haar. Achteraf begreep ik dat dit kwam doordat de vertaler Pools – Lets niet al te best was (en dan zeg ik het netjes, mijn Poolse vrienden waren heel negatief over hem). ‘Mijn privé-vertaalster’ gaf soms gewoon toe dat ze geen idee had waar die vertaler het over had.

Na een eerbetoon aan een drietal Letse schrijvers die dit jaar hun verjaardag vieren (en al op leeftijd zijn en een rijk oeuvre aan kinderboeken op hun naam hebben staan) door iets jongere collega-schrijvers, volgde een lezing waarin een overzicht werd geboden van de oorspronkelijk Letse kinder- en jeugdliteratuur van afgelopen jaar. In totaal verschenen er 62 boeken voor de leeftijd tot 18 jaar, waarbij die bovengrens soms wel wat opgerekt werd. Opvallend is dat poëzie in Letland altijd een belangrijk onderdeel van de nieuwe producties uitmaakt (in 2015 maar liefst 21 procent). Dit betreft zowel nieuwe poëzie als bundels van klassieke gedichten (folklore), maar dan opnieuw door illustratoren geïnterpreteerd. Van de totale productie is bijna zeventig procent van illustraties voorzien. Binnen het proza nemen de sprookjes de belangrijkste plaats in, gevolgd door de fantastische vertellingen en daarna de realistische verhalen.

Vervolgens kwam dr Austra Avotina aan het woord over de nominaties voor de ‘Prize of Senses’, een prijs waarbij het draait om de zintuigen (zien, horen, ruiken, voelen en de vijfde is mij even ontschoten). Twee jaar geleden mocht ik in die jury participeren en toen werd me de doelstelling van de prijs niet duidelijk. Ook nu bleef het allemaal erg vaag voor me, maar met veel enthousiasme werden boeken gepresenteerd waarvan de illustraties een bepaald zintuig prikkelen. Ieva Melgave gaf daarna een lezing over de vertaalde kinder- en jeugdliteratuur, maar dit was meer het voorlezen van een artikel uit een tijdschrift, dan een duidelijke presentatie. Het was leuk om Tons Telehens (Toon Tellegen) en Hari Helens (Harry Geelen) met de vertaling van ‘Juffrouw Kachel’ voorbij te zien komen.

25164049

Dichteres en vertaalster Inese Zandere, die ook uitgeefster is van enkele vertalingen uit het Nederlands, stelde na de lezing een terechte vraag, namelijk wat er te zeggen was over de kwaliteit van de vertalingen en helaas moest de spreekster hierop het antwoord schuldig blijven (of wilde zij geen oordeel over collega’s vellen). Als slot van het ochtendprogramma bood Silvija Tretjakova een blik op de activiteiten die vanuit het kinderboekencentrum over twee jaar georganiseerd worden als Letland een bepaald aantal jaren bestaat.

Het middagprogramma stond helemaal in het teken van de tentoonstelling van Poolse illustratoren. In een lezing werd het concept van de tentoonstelling uitgebreid besproken, maar ik zag al snel dat de PowerPoint opgebouwd was uit pagina’s uit het boek dat naast de tentoonstelling verscheen en ik gaf ‘mijn’ vertaalster dus wat rust, want ik wist dat het boek in het Engels is en ik de tekst later wel zou lezen. Dat gold ook enigszins voor de lezing van dr Anita Wincencjusz-Patyna van de Universiteit van Wroclaw. Eigenlijk ging zij door het tweede deel van het boek heen, het deel waarin allerlei Poolse illustratoren werden voorgesteld. Ze had me tijdens de lunch al verteld maar liefst 150 slides in haar PowerPoint te hebben, dus ik ben rustig achterover gaan zitten en heb alles maar over me heen laten komen met het idee dat ik later alles wel goed zou bekijken op de tentoonstelling (en in het boek).

IMG_20160422_162022IMG_20160422_170128

En toen mochten we naar de opening van de tentoonstelling op de zevende verdieping van de schitterende Nationale Bibliotheek. Er volgden veel toespraken, in het Lets en Pools dus voor mij niet te volgen, maar ik deed net alsof ik erg goed luisterde en zeer geïnteresseerd was. De directeur van de Nationale Bibliotheek herkende mij direct en verwelkomde mij persoonlijk (gelukkig herkende ik hem ook). Er werden veel lovende woorden gesproken, de ambassadeur van Polen kwam uitgebreid aan het woord en het duurde eeuwen (nou ja, iets overdreven).

IMG_20160422_170828

IMG_20160422_171419

Gelukkig mochten we daarna de tentoonstelling bekijken die mooi was vormgegeven, zowel op volwassenen als op kinderen gericht, en een goede indruk gaf van de illustratiekunst in Polen. Grote namen van weleer, maar ook veel nieuwe namen. Opvallend veel werk bestond uit collages, waarbij ook gespeeld wordt met typografie.

IMG_20160423_103046

IMG_20160423_103000

De volgende dag waren workshops met twee Poolse illustratoren gepland. De studenten van de kunstacademie die zouden komen, bleven echter weg en Silvija Tretjakova, het hoofd van het kinderboekencentrum, voelde zich erg ongelukkig. Gelukkig hadden de illustratoren, waarvan er één zelf docent aan een kunstacademie was, veel begrip dat de studenten op een zonnige zaterdag iets anders gingen doen (een ervaring die ze zelf in Polen ook wel eens hadden).

IMG_20160423_114006

Grazka Lange liet aan de hand van veel voorbeelden zien hoe belangrijk de vormgeving bij een boek is en op welke wijze illustreren en vormgeven samen gaan. Zij is ook de vormgeefster van het boek bij de tentoonstelling, dat er werkelijk heel bijzonder uitziet.

IMG_20160423_122917

Marianne Oklejak 001

Illustratrice Marianna Oklejak ging kort op enkele van haar boeken in (zij is nog niet zo lang geleden afgestudeerd aan de kunstacademie en heeft nog niet veel boeken op haar naam staan). Zij verwerkt in haar illustraties veel klassieke ornamenten (en toen we ’s middags een wandeling maakte door een nog niet gerestaureerd gedeelde iets buiten het centrum van Riga moest zij ook bij elk huis dat we voorbij liepen even foto’s maken).

We waren dus met een kleine groep van zo’n acht deelnemers en werden aan het werk gezet. Omdat de groep klein was kon ik me hieraan niet onttrekken (wat ik meestal wel doe), en mijn ‘werkstukken’ vielen een beetje uit de toon bij die van de andere deelnemers, omdat ik de opdrachten in het Pools, vertaald in het Lets, niet altijd even goed begreep.

IMG_20160423_132636

En na de workshops heb ik genoten van een heerlijke lunch met Silvija Tretjakova en de twee illustrators, gevolgd door een wandeling langs de houten huizen langs de rivier. De volgende dag werd ik meegenomen naar een gerestaureerd kasteel, waar ik twintig jaar geleden, toen ik voor het eerst naar Riga ging samen met Jant van der Weg om plannen voor het ondersteunen van het kinderboekencentrum te bespreken, geweest was. Wat een verschil met toen. En tijdens de wandeling door de tuinen gleed ik uit en viel ik van een trap, maar daar wil ik het hier niet over hebben. Ik ben bont en blauw en heb er nog steeds veel last van, maar dat gaat wel over.

Het kinderboekencentrum in Riga.

Na deze blog zal het een paar dagen stil zijn. Ik ben naar Riga, naar mijn vrienden van de Letse IBBY-sectie. Een cadeautje dat ik mezelf heb gegeven voor mijn zestigste verjaardag een tijdje geleden. Al meer dan twintig jaar heeft de Nederlandse IBBY-sectie een bijzondere band met de Letse IBBY-sectie.

Souvenirs from Latvia; Fridge Magnets, etc. - http://www.world-wide-gifts.com

In 1995 kreeg ik als IBBY-secretaris een beetje onduidelijke brief uit Letland. We kregen en krijgen wel vaker brieven in diverse talen die we überhaupt niet kunnen lezen, of in zo’n gebrekkig Engels dat de inhoud vaak niet helemaal en vaker nog helemaal niet duidelijk is. Gelukkig kreeg ik, samen met Jant van der Weg, de kans om tijdens het IBBY-congres in 1996 in Groningen, een congres waar ik nog vaak met veel plezier aan terug denk, de vrouw die al die brieven aan ons schreef, Silvija Tretjakova, te ontmoeten. Met de hulp van een tolk werd het project, dat toen al de naam ‘Centrum voor het kinderboek’ had gekregen, voor mij steeds duidelijker en mijn iets afhoudende interesse voor het project sloeg om in een enthousiasme.

Binnen een half jaar lukte het om van verschillende fondsen een positieve reactie te krijgen en was er dus een aardig bedrag beschikbaar om de oprichting van het kinderboekencentrum in Riga te ondersteunen. Samen met Jant reisde ik naar Letland, waar we het ontzettend koud hebben gehad, de temperatuur was ver onder nul, maar heel veel warmte kregen door het IBBY gevoel en de hartelijke wijze waarop we ontvangen werden.

riga ijspegels

Het was even aftasten in het begin, want een uitgangspunt van Jant en mij was wel dat de subsidie goed terecht moest komen (ik had teveel ervaring met subsidies die in die tijd naar het Oostblok gingen en die nooit bij de mensen terecht kwamen die het geld hard nodig hadden) en dat er dus goede, en harde, afspraken gemaakt moesten worden. Ook wilden we meer zijn dan brengers van subsidies, we wilden een echte vriendschapsband opbouwen en samen activiteiten opzetten.

riga met jant eerste bezoek

Na tientallen e-mails en briefjes, een toch nog moeilijke afhandeling van financiële aspecten (je krijgt rekeningen in een taal die je niet kunt lezen, en zoek maar eens uit op welk nummer je geld moet overmaken of je moet een rekening uit Denemarken van boven de 20.000 toen nog guldens betalen en, ja mijn privé overschrijvingen zijn meestal wat lager, ik wist niet dat daarvoor weer toestemming van het ministerie van buitenlandse, of was het nu economische zaken, voor nodig was. In februari een jaar later mocht ik, samen met Silvija Tretjakova, het kinderboekencentrum openen.

riga opening

Weer was het koud, minder dan een jaar daarvoor, maar de opening was een groot feest. De begane grond van een vervallen visfabriek was omgebouwd tot een modern centrum met plaats voor vier enthousiaste medewerkers, in dienst van de Nationale Bibliotheek van Letland. De dagen na de opening werden al direct weer nieuwe plannen gemaakt. En wat hebben we in de afgelopen twintig jaar veel projecten samen gedaan, zoals het project van tien kisten met tekstloze prentenboeken die een rondreis hebben gemaakt langs zo’n negentig bibliotheken.

riga boekenkisten

Een boekje met verhalen van Hans Hagen en Jacques Vriens en twee Letse auteurs, met illustraties van Alex de Wolf. Het boekje werd in stapels naar bibliotheken gestuurd. Een set van zes posters, waarbij Nederlandse gedichten door Letse illustratoren werden geïllustreerd en andersom.

riga posterproject

Auteurs en illustratoren uit Nederland, waaronder Philip Hopman, Gitte Spee, Alex de Wolf en Hans Hagen verzorgden workshops voor Letse kinderen. Twee jaar geleden kreeg Jacques Vriens in Letland de prijs van de kinderjury, ook een project dat met hulp van IBBY-Nederland is opgezet en eerlijk gezegd beter functioneert als de kinderjury in Nederland. En wat een geweldige rondreis door Letland heb ik toen samen met Jacques en zijn vrouw mogen maken, langs bibliotheken en scholen, waar Jacques als een koning werd ontvangen.

riga vriens

Vorig jaar heeft de Letse IBBY-sectie met steun van Nederland vooral projecten georganiseerd met als doel vaders meer te betrekken bij de literaire opvoeding van hun kinderen. Geen eenvoudige zaak, maar de Letse IBBY-sectie bedenkt geweldige activiteiten, waar we nog veel van kunnen leren. Zo doen vaders en moeders ook mee met de kinderjury en lezen zij boeken die hun kinderen nomineren. Een aantal van die projecten heb ik mogen bijwonen.

riga vaders project

In de afgelopen twintig jaar is er heel veel veranderd. Het kinderboekencentrum zit niet langer in de verbouwde visfabriek, maar heeft een verdieping in de nieuwbouw van de Nationale Bibliotheek.

riga nationale bibliotheek

Een schitterende locatie in een architectonisch prachtig gebouw, maar toch had het oude centrum in de binnenstad in mijn ogen meer uitstraling voor de kinderen. Zij moeten nu naar de overkant van de brede rivier, best ver buiten het centrum van Riga. En onderdeel zijn van de nieuwe structuur van de Nationale Bibliotheek maakt het organiseren van projecten soms extra moeilijk. Er zijn opeens heel veel afdelingen die ook iets te zeggen willen hebben en ik denk op zo’n moment terug aan de eenvoudige manier waarop de twee IBBY-secties zonder tussenkomst van bureaucraten de mooiste projecten wisten te ontwikkelen. Maar soms weten we toch enkele van die mensen op een tactische wijze te omzeilen.

En nu ga ik mijn koffertje pakken. In Riga zal ik een symposium over Poolse illustratoren bijwonen en als ik het goed begrepen heb is er ook een tentoonstelling. Maar daarover dus pas over een paar dagen meer.