Taboe en diversiteit in kinderboeken: (mid)dag van het kinderboek 2016

blog 03 (titel middag

Op zaterdag 2 april was in de OBA (Openbare Bibliotheek in Amsterdam) de achtste (mid)dag van het kinderboek. Jaren geleden een initiatief van Ted van Lieshout en Hans Hagen. Na die eerste keer is Ted de grote organisator achter deze succesvolle bijeenkomsten geweest. Na zeven jaar is het stokje overgenomen door een duo, en wel door Marco Kunst en Aby Hartog. En alles was zeer goed georganiseerd. Bepaalde elementen hadden ze uit de vorige jaargangen overgenomen en zelf hadden ze die met nieuwe activiteiten aangevuld. Ze schrokken wel enigszins toen de directeur van de OBA zei dat zij nu ook zeven jaar aan de organisatie van de (mid)dag van het kinderboek vastzitten. Heel terecht kreeg Ted van Lieshout vanuit hun handen dit keer zelf een Gouden Lijst (met een spiegel zodat hij altijd kan zien voor wie deze lijst bedoeld is).

blog 03 (marco en Aby)

Een vast element is een kunstenaar die op het podium een kunstwerk maakt. Dit jaar was de eer aan Mies van Hout en toverde zijn tegen een zwart vlak een kleurrijke olifant. Het schilderij zal traditiegetrouw in één van de filialen van de OBA komen te hangen.

blog 05 (mies)

Nieuw was de ‘zeepkist’. Een kistje, gelukkig stevig genoeg, waarop een tiental sprekers binnen vier minuten hun ei kwijt mochten. En laat ik eerlijk zijn, toen ik van dit plan vernam was ik een beetje huiverig. Dat zouden dan wel van die mensen zijn die vooral over zichzelf iets wilde vertellen. Maar dat was helemaal niet het geval. Ik heb boeiend naar de verhalen van alle sprekers geluisterd. En kinderboekenambassadeur Jan Paul Schutten, de opvolger van Jacques Vriens, stak er met kop en schouders bovenuit. Zijn tekst heb ik in de pauze nog eens rustig op het grote scherm zitten nalezen. De ‘zeepkist’ is zeker voor herhaling vatbaar (maar écht niet meer dan tien mensen).

blog 04 (jan paul)

De middag ging over taboes in kinderboeken en Jaap Friso (jawel van de website jaapleest.nl) gaf een gedegen presentatie en liet zien dat er eigenlijk helemaal geen taboes meer zijn in kinderboeken. Dat wil overigens niet zeggen dat alle boeken waarin taboes naar voren komen, ook goed geschreven zijn. De presentatie over taboes in illustraties was helaas minder duidelijk gestructureerd.

blog (jaap)

Erg onder de indruk, en ook echt ontroerd, was ik van het verhaal van Gideon Samson, en ik kan niet wachten tot zijn nieuwe boek verschenen is.

blog 06 (gideon)

En de dag werd met een forum afgesloten en nog een keer eerlijk zijn, ik vind forumgesprekken meestal afgrijselijk, maar dat was dit keer niet het geval. Pjotr van Lenteren, kinderboekenrecensent van De Volkskrant, leidde de discussie goed, ook al had ik graag toch iets meer tegenstellingen gezien. Uit de discussie heb ik weer het nodige geleerd, maar vooral toch dat er in kinderboeken geen taboes meer zijn en dat kinderen ook geen boodschap hebben daaraan, ze willen gewoon een goed verhaal en daarbinnen kan alles naar voren komen. Nee, de taboes liggen bij de volwassenen die denken voor de kinderen te moeten spreken en de kinderen voor onderwerpen denken te moeten beschermen.

In de titel staan bij de (mid)dag haakjes en dat komt omdat er ook een ochtend programma was, waarbij ik de workshop ‘Diversiteit in kinderboeken’ van Selma Noort mocht bijwonen.

‘Het ligt gevoelig. Iedereen doet erg zijn best’. Met die zin begon Selma Noort haar workshop over diversiteit op allerlei gebied in kinder- en jeugdboeken. ‘Je ziet veel diversiteit in de wereld om je heen, maar nog onvoldoende in kinderboeken.’ Selma Noort heeft al vier jaar veel ervaring als schoolschrijver op een ‘zwarte school’ waar maar liefst zo’n dertien nationaliteiten vertegenwoordigd zijn. En nog veel te weinig boeken sluiten volgens haar aan bij die situatie.

blog 01 (selma)

Ruim 35 jaar geleden, toen zij als schrijver begon, was er volgens haar bij uitgevers inhoudelijk van alles mogelijk, maar tegenwoordig spelen ‘verkoopargumenten’ een steeds grotere rol. Het is moeilijk om boeken die van de norm afwijken uitgegeven te krijgen. Selma lichtte dit toe aan een verhaal dat zij schreef vanuit het gezichtspunt van een Marokkaans meisje. Geen uitgever wilde het hebben, maar nu vier jaar later zal het toch gaan verschijnen. Het is een gevecht geweest om het boek gepubliceerd te krijgen, maar uiteindelijk wist zij Zwijsen zover te krijgen.

Selma verwees naar een heel toepasselijke uitspraak van Sharron McElmeel: ‘Kinderen hebben behoefte aan zowel spiegels als ramen. Veel gekleurde kinderen zien de wereld alleen via ramen en zij hebben spiegels nodig. En andere kinderen zien alleen spiegels en zij moeten de wereld ook door ramen ‘leren’ zien.’ Prentenboekenmaakster Mylo Freeman speelde met kinderen een rollenspel op een school. Zij wilde de rol van de prinses aan een Surinaams meisje geven. Maar die wilde de rol niet en zij lichtte dat als volgt toe:  ‘Er bestaan geen zwarte prinsesjes dus kan ik geen prinsesje spelen!’ Dit voorval was voor Mylo Freeman de aanleiding om prinses Arabella in haar prentenboeken een donker uiterlijk te geven.

Selma merkte op dat kinderen op haar ‘schoolschrijver-school’ bij het boek ‘De flat van Fatima’ van Janneke Scholveld aangaven dat niet alle allochtone kinderen Fatima heten. Er is te weinig diversiteit in de gebruikte namen en auteurs (soms door de uitgever daarop gewezen) vallen vaak terug op een beperkt aantal namen om maar een diversiteit in bijvoorbeeld een schoolklas te suggereren. Dit werkt niet, want kinderen herkennen zich daar niet in. ‘We zijn allemaal Nederlanders’ is het uitgangspunt dat volgens Selma gebruikt moet worden en dat eerder overeenkomsten dan verschillen benadrukt moeten worden. Dat ‘wij-gevoel’ vindt zij erg belangrijk.

blog 02 (selma)

Tegen illustratoren werd enkele decennia nog wel eens gezegd: ‘Teken er ook maar een ander kindje bij’. Het zijn de illustratoren geweest die ‘andere kinderen’ binnen de illustraties introduceerde, ook al werd er daar in de tekst niet naar verwezen. Vanuit het publiek bij de workshop werd terecht opgemerkt dat het dan wel altijd een kind was dat een ‘bijrol’ speelde. Juliette de Wit merkte op dat zij zeventien jaar geleden in de boeken over ‘Spekkie en Sproet’ Spekkie als een donker meisje vorm gaf. ‘Je moet er geen issue van maken’ was haar uitgangspunt.

Het was een heel boeiende, levendige workshop waarvan dit verslag slechts een klein deel van kan weergeven. ‘Niet othering, maar wij-samen’ concludeerde Selma en daar was iedereen het van harte mee eens.

De foto’s zijn van Eline Rottier van Boekwijzer.com

One thought on “Taboe en diversiteit in kinderboeken: (mid)dag van het kinderboek 2016

  1. Dat moet een heel interessante dag geweest zijn.
    Ik heb zelf in een klas gestaan voor anderstalige nieuwkomers in het lager onderwijs. Er zijn te weinig boeken voor hen.
    Op deze school is Prinses Arabella ook een grote hit :)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>