Jeugdliteratuur.org

Tobie Lolness: op de vlucht

   

Korte inhoud Tobie Lolness: op de vlucht

Tobie Lolness is dertien jaar en toch maar anderhalve millimeter lang. (Denk je dat dát niet kan? Tuurlijk wel!) Hij is op de vlucht voor genadeloze misdadigers die hem in de onderste takken van een grote eik op de hielen zitten met enorme vechtmieren van wel tweeënhalve millimeter. Moederziel alleen vecht hij tegen het onrecht dat hem en zijn familie is aangedaan...
Het verhaal van Tobie is een verrukkelijk en spannend sprookje over een mysterieuze wereld - al lijken sommige dingen verdacht veel op onze eigen wereld!

Aan de slag

Aanzet

Vraag de leerlingen om een zo klein mogelijk voorwerp – bij voorkeur kleiner dan vijf millimeter – mee te brengen: het hoofdpersonage in Tobie Lolness is immers maar anderhalve millimeter groot. Zet de titel van het boek achterstevoren op bord: ssenlol eibot. Laat hen de titel ontcijferen. Vraag daarna of ze in Tobie Lolness anderstalige woorden herkennen: lolness lijkt sterk op loneliness (‘eenzaamheid’). Dat is op zich een verwijzing naar het verhaal.
Toon de cover van het boek. Zo zien de leerlingen meteen waar het verhaal zich afspeelt, namelijk in een boom. Lees daarna de achterflaptekst, verwijs naar de voorwerpen die de leerlingen meebrachten. Wandel, indien mogelijk, even met je leerlingen naar de dichtstbijzijnde boom. Hou enkele van hun voorwerpen tegen de boom. Zo visualiseer je hoe groot en immens de boom is voor Tobies volk.

Eindtermen:
Lager: Nederlands - Luisteren 1.9
Lager: Nederlands - Taalbeschouwing (taalgebruik) 6.3

Verwerkingsactiviteiten

Lees het eerste hoofdstuk voor, van pagina 9 tot 16: het is spannend en zet meteen de toon van het verhaal. De leerlingen maken er kennis met Tobie en de ernstige situatie waarin hij verkeert. Verklap de titel van het hoofdstuk nog niet. Hou een gesprek:
- Wat vond je van het fragment?
- Was het spannend, grappig, geheimzinnig, ontroerend, … ? Waarom vond je dat?
- Wie zou Elisha zijn (een vriendin van vroeger)?
- Zal Tobie erin slagen om uit handen van zijn achtervolgers te blijven?
Vertel over de inhoudsopgave achteraan in het boek. De hoofdstuktitels in die inhoudstafel onthullen meer over het verhaalverloop. Schrijf enkele sprekende titels op, ook die van het eerste hoofdstuk (bijvoorbeeld: ‘de race tegen de winter’, ‘de zwarte weduwe’, ‘levend begraven’, ‘de hel van het graf ’, ‘het geheim van Balaïna’, ‘in het nauw gedreven’, ‘de haat’, ‘vod’, ‘Nils Amen’, ‘nachtvlinder’).
- Zijn de titels goed gekozen? Waarom (niet)?
- Verklappen bepaalde titels je iets over het verhaal? Wat dan?
- Welk hoofdstuk schept de grootste verwachtingen bij jou?
- Welke hoofdstukken zitten volgens jou in het begin van het verhaal? Welke aan het eind? Waarom denk je dat?
- Welke titel hoort bij het fragment dat ik net las, denk je?
Daarna kiest de klas één hoofdstuk uit dat je gedeeltelijk of volledig voorleest. Tot slot nodig je leerlingen uit om het boek helemaal te lezen.

Eindtermen:
Lager: Nederlands - Spreken 2.5

De Franse uitgeverij Gallimard, maakte een website waarop Tobie Lolness: op de vlucht en het vervolg Tobie Lolness: de ogen van Elisha worden voorgesteld (www.gallimard-jeunesse.fr/tobie). De site is gemaakt in de stijl van het boek en bevat beperkte maar interessante informatie, weliswaar in het Frans. Je laat de leerlingen informatie opzoeken over de auteur en de hoofdpersonages (Tobie en Elisha). Je kan ook fragmenten uit beide boeken beluisteren in het Frans. Je laat het vijf minuten lange fragment uit het eerste boek horen. Leerlingen proberen zoveel mogelijk informatie op te pikken. Als je Franstalige leerlingen in je klas hebt, laat je ze het fragment navertellen. De andere leerlingen noteren tijdens het luisteren herkenbare woorden. Je bespreekt de antwoorden en daarna lees je hetzelfde fragment, waarin Tobie kennismaakt met Elisha, in het Nederlands. Het gaat om het hoofdstuk ‘Elisha’. Het fragment begint op pagina 42 met ‘Honderd voet onder hem, midden in een enorme geblutste tak, lag een reusachtig meer’ en eindigt op pagina 45 met ‘Ik weet niet hoe ik weer thuis moet komen, zei Tobie, alsof het de gewoonste zaak van de wereld was’.
 
Frans - 1 Luisteren - 1.1 en 1.3

Eindtermen:
Lager: Wereldoriëntatie - Brongebruik 7




 

De titel op de cover van het boek is typografisch erg interessant en biedt kansen om creatief te schrijven. Het is een mooie combinatie van kleur, contrast en vorm. Bespreek vooraf klassikaal de cover waarbij je voldoende aandacht schenkt aan de typografie van de titel. Daarna laat je de leerlingen een fictieve titel van een boek bedenken. Laat de titel vormgeven op papier in A4- of A5-formaat. In een volgende stap laat je hen een passende rug en een fictieve achterflaptekst bedenken. Tot slot kan je de cover op een afgevoerd boek kleven, waardoor je een nieuw boek krijgt. Dezelfde opdracht kan je ook toepassen op Het zwarte geheimenboek.
 
Muzische vorming - 1 Beeld - 1.3 en 6 Attitudes - 6.4 en 6.5

Eindtermen:
Lager: Nederlands - Luisteren 1.9
Lager: Nederlands - Taalbeschouwing (taalgebruik) 6.3
Lager: Nederlands - Spreken 2.5
Lager: Wereldoriëntatie - Brongebruik 7
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.3
Lager: Muzische vorming - Attitudes 6.4
Lager: Muzische vorming - Attitudes 6.5
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.6
Lager: Wereldoriëntatie - Brongebruik 7
Lager: ICT - 6
Lager: Nederlands - Taalbeschouwing (overkoepelende attitudes) 6.1
Lager: Nederlands - Taalbeschouwing (taalgebruik) 6.3
Lager: ICT - 6

En verder

Laat de leerlingen een kaart of plattegrond maken van de boom. Geef hen een aantal aanwijzingen uit het boek die ze in de plattegrond moeten verwerken, bijvoorbeeld: de kruin, de ondertakken, het gevaarlijke spinnenweb, de molen van Olmek, het domein van de Gladhuiden, de geheime grot, de gevangenis in een maretakbol, de fokkerij van snuitkevers, de holle tak, de grens, het meer van Elisha, het huis van Azlan de beul en het graf. De rest mogen ze erbij verzinnen. De leerlingen werken op A4- of A3-formaat en gebruiken natuurlijke bruinen groentinten. Leuke voorbeelden van fantasiekaarten vind je in Het boek van bang en in De kaart van alles (cf. Bibliografie).

Eindtermen:
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.6

Tobie Lolness speelt zich volledig af in een enkele reusachtige eik. En toch blijft die locatie boeien omdat de auteur er met allerlei fijne details een heuse wereld van maakt: van bloesems en maretakken over spinnenwebben van zwarte weduwes tot hars en insecten. Allemaal dankbare elementen voor een les Wereldoriëntatie. Wellicht vind je in je eigen methode of in die van je collega’s interessant materiaal om rond de verschillende natuurbegrippen te werken. In de bibliografie vind je heel wat interessante boeken, dvd’s en leerrijke websites ter inspiratie.

Eindtermen:
Lager: Wereldoriëntatie - Brongebruik 7
Lager: ICT - 6

Een belangrijk gegeven uit het verhaal is de verbanning van de familie Lolness naar ‘de Ondertakken’. Om het begrip ‘verbanning’ duidelijker te maken laat je de leerlingen op zoek gaan naar recente krantenartikels waarin het woord voorkomt. Vrijwel alle Vlaamse kranten bieden gratis toegang tot hun archief zodat de leerlingen met een enkele klik artikels met trefwoorden ‘verbanning’ en ‘verbannen’ kunnen opzoeken. De woorden worden gemarkeerd, iedere leerling licht kort zijn gevonden tekst toe. Op die manier krijgt het begrip ‘verbanning’ een duidelijke en diverse invulling. Uiteraard kan ook Napoleons verbanning naar het eiland Elba ter sprake komen. Mogelijke nieuwssites zijn www.hln.be, www.hbvl.bewww.hetnieuwsblad.be, www.gva.be, www.demorgen.be, www.standaard.be.


Eindtermen:
Lager: Nederlands - Taalbeschouwing (overkoepelende attitudes) 6.1
Lager: Nederlands - Taalbeschouwing (taalgebruik) 6.3
Lager: ICT - 6

Verwante titel

De minpins / Roald Dahl en Patrick Benson (ill.), De Fontein, 1992
 

Boeken en bronnen over bomen

Bomen wereldwijd / Rudolf Wittmann, Stichting Kunstboek, 2003
Boom / ontdekken begint met één enkel woord, Gottmer, 2007
Het bomenboek / Christa Carbo, Henk Kneepkens en Dorothé Koolen (ill.), Ploegsma, 2005
www.hetklokhuis.nl (Kies achtereenvolgens voor de volgende onderdelen: ‘lees’, ‘de Klokhuisdossiers’, ‘biologie’ en ten slotte ‘bomen’)
 

Bibliografie

De kaart van alles / Sara Fanelli, Querido, 1995
De ogen van Elisha / Timothée de Fombelle, Querido, 2008
Het boek van bang / Emily Gravett, Van Goor, 2007