Jeugdliteratuur.org

Gruwelijke rijmen

   

Korte inhoud Gruwelijke rijmen

Sprookjes saai en voor kleine kinderen? Niét deze sprookjesgedichten van Roald Dahl!
De schrijver van Matilda en De GVR maakte van bekende sprookjes verzen die nét even anders zijn dan je gewoon bent...
Lees hoe Roodkapje wraak neemt, wat voor een vervelend wicht Goudhaartje (van de drie beren) wel is, en hoe het verhaal van Assepoes écht afliep!

Aanzet


Breng enkele sprookjesboeken mee naar de klas en hou een gesprek over sprookjes. Wie kent zijn klassiekers? Vul het bord met titels die uit de klas naar voren komen. Zijn er ook kinderen die sprookjes kennen uit andere culturen? Wie heeft er zin om zijn lievelingssprookje te vertellen? Sprookjes worden vaak herschreven. Sommige staan dicht bij het origineel, sommige wijken daar erg van af. In Het grote Grimmboek hebben zestien Nederlandse en Vlaamse illustratoren een sprookje gekozen dat ze in hun eigen stijl in beeld brengen. In het boek Grimm zijn alle illustraties van de hand van Charlotte Dematons. Bekijk en vergelijk de verschillende illustraties en stijlen. De eerste uitgave van de sprookjes van De Gebroeders Grimm bevatten geen illustraties. Die zijn er pas later bijgekomen en door verschillende illustratoren telkens anders in beeld gebracht. Kijk maar even rond in de bibliotheek en stel vast hoeveel verschillende uitgaven er van bijv. Roodkapje te vinden zijn. Van boek tot pop-up, van braaf en uitgekuist tot rauw en zelfs gruwelijk. Vraag of iemand het verhaal van Roodkapje nog even wil vertellen en lees daarna de versie uit Gruwelijke rijmen voor. Doe hetzelfde met de andere sprookjes uit het boek. Bijv. eentje voor elke dag van de week.


Eindtermen:
Lager: Nederlands - Spreken 2.5
Lager: Nederlands - Lezen 3.5
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.3

Verwerkingsactiviteit
 

Kamishibai

De verhalen in dit boek van Dahl worden door Quentin Blake in beeld gebracht. Blake heeft veel verhalen van Roald Dahl geïllustreerd. Bekijk zijn website www.quentinblake.com en bespreek zijn illustraties. Breng verschillende boeken van Roald Dahl mee. Zowel de schrijver als de illustrator gebruiken veel humor. Breng een kamishibai theater mee naar de klas en vertel een verhaal. Er zijn heel wat mooie prentenboeken tot kamishibai herwerkt. Om in de sprookjessfeer te blijven, breng je bijv. Rood Rood Roodkapje mee. Vergelijk deze bewerking van Roodkapje met die van Dahl en met het originele sprookje. Bespreek ook specifiek de bewerking voor kamishibai: de opbouw van het verhaal, de grootte van de prenten, wat er precies op staat en hoe de prenten het verhaal ondersteunen. Verdeel de klas in kleinere groepen, van maximum vier leerlingen per groep. Laat elke groep een verhaal uit Gruwelijke rijmen kiezen om tot kamishibai te verwerken. Help de tekst in verschillende stukken op te delen en laat bij elk stuk tekst een grote tekening op stevig A3-blad maken. Maak vooraf goede afspraken! (Blad verticaal houden, groot genoeg tekenen, niet teveel details, consequent in kleurgebruik en voorstelling personages, setting.) Je kan natuurlijk ook voor andere illustratietechnieken kiezen:
-Je kan het verhaal met poppen in een maquette laten nabouwen, daar foto’s te nemen en de foto’s als vertelplaten te gebruiken. Neem als voorbeeld het boek Goudlokje en de drie beren.
-Je kan het verhaal laten naspelen door de leerlingen, foto’s nemen van de scènes als tableau vivant en die als vertelplaten gebruiken.
-Je kan met collages werken, met foto’s uit tijdschriften die je laat overschilderen en bedrukken.

Laat de groepjes hun verhalen vertellen aan elkaar, en eventueel ook aan andere klassen op school. Oefen vooraf op stemgebruik en vertelritme. 


Eindtermen:
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.4
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.5
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.6
Lager: Muzische vorming - Drama 3.3
Lager: Muzische vorming - Drama 3.6
Lager: Nederlands - Strategieën 5.1

Rap

De verhalen staan helemaal op rijm en nodigen uit om er muzikaal en ritmisch mee aan de slag te gaan! Op deze links vind je beats waarop je de verhalen uit Gruwelijke rijmen rappend kan voordragen: www.youtube.com/watch?v=4InqZVJoJD8,
www.youtube.com/watch?v=KZKeH5k4JMU. Rappen moet je goed oefenen; een goed gevoel voor ritme helpt je al ver vooruit! De tekst moet ook goed flowen en mag nergens haperen. Misschien moet je daarom de teksten hier en daar aanpassen of inkorten. Misschien kunnen jullie zelf een beat maken, of een ander bestaand sprookje op rijm zetten en dit als rap brengen.
Zie in verband hiermee ook de lestips bij Roodkapje was een toffe meid, een boek dat in 2015 in het Makkelijk Lezen pakket is opgenomen. 


Eindtermen:
Lager: Muzische vorming - Media 5.5
Lager: Nederlands - Spreken 2.1
Lager: Nederlands - Spreken 2.2

Verhaal maken

Als opwarmer kan je met de hele klasgroep een bekend sprookje bewerken. Ga in een kring zitten en begin zelf te vertellen. Het verhaal van Roodkapje, vanuit het perspectief van de wolf, die al weken hongerig door het bos sloft en ’s nachts niet kan slapen van zijn rammelende knorrende buik, of vanuit grootmoeder, die ziek en ellendig in bed wacht op haar kleindochter. Smokkel ook moderne snufjes als smartphones het verhaal in. Het geeft een bekend verhaal meteen een andere dimensie en prikkelt de fantasie. Vertel om de beurt een stukje en laat de volgende voortbouwen op wat de vorige leerling aanbracht. Misschien ontstaat er zo wel een heel nieuw sprookje, of een totaal andere kijk op de avonturen van Sneeuwwitje en de zeven dwergen. Nodig je leerlingen uit met de nieuwe verhalen aan de slag te gaan of geef je leerlingen individueel of in kleine groepjes volgende opdrachten:
-Giet het verhaal in een strip
-Schrijf het verhaal als een krantenartikel (geef dit mee als kapstok: over wie gaat het, wat, waar en wanneer gebeurt het, waarom en hoe)
-Schrijf het als een interview (voor de schoolkrant, Joepie, …)
-Schrijf het als een dialoog (voor een poppenspel, een theaterstuk, een telefoongesprek, …)
-Schrijf het als een dagboekfragment
-Herwerk het verhaal tot kamishibai
 
Het is ook leuk om met sprookjes uit andere culturen aan de slag te gaan! In het boek De gevangene van de regenboog staan verschillende dilemma-sprookjes uit een tiental West-Afrikaanse landen. Anders dan de sprookjes die wij gewend zijn, eindigen deze verhalen allemaal met een vraag die de verteller aan zijn publiek stelt. Het publiek geeft commentaar, begint te discussiëren en argumenteren om zo tot een goed einde te komen. Kies enkele verhalen uit dit boek en praat over het dilemma. Bijv. Het goudhoentje. Een Ewe-verhaal uit Ghana en Togo (pagina 120, De gevangene van de regenboog):
Een jongen had een kip.
Op een dag had de jongen honger. Zijn moeder was arm en had geen eten, niet voor hem en niet voor haarzelf. Toen zei de kip: ‘Verkoop mij en gebruik het geld om eten te kopen!’
Maar de jongen wilde zijn kip niet verkopen. Hij had liever honger.
Een korte tijd daarna begon de kip goudklompjes te leggen. De jongen verzamelde al het goud. Hij kocht eten en hij bouwde een groot huis voor zijn moeder en zichzelf.
Op een dag toen de jongen op het erf was, brak er brand uit in het huis. Al gauw stond het in lichterlaaie en zowel de moeder als de kip waren binnen.
De moeder van de jongen riep: ‘Red mij!’
Maar ook de kip riep: ‘Red mij!’
Wie van de twee moest hij eerst redden? Zijn moeder? Of zijn kip?
 
Komen je leerlingen tot een consensus? Kunnen ze een oplossing vinden? Een einde voor het verhaal? Neem er de Gruwelijke rijmen weer bij. Ook Assepoester staat voor een dilemma: trouwen met een prins die hoofden afhakt? Ga verder op zoek in de andere verhalen: wat doet de jager uit Sneeuwwitje? Wat trekt Jakob over de streep om toch in bad te gaan? Vraag aan je leerlingen of zij al eens met een dilemma werden geconfronteerd in hun leven, of wat een dilemma voor hen zou kunnen zijn. Maak dan samen een dilemma-verhaal, of laat je leerlingen in kleine groepjes of per twee een dilemma-verhaal verzinnen. Laat hen de verhalen aan elkaar vertellen en treedt als moderator op tijdens de discussie die daar waarschijnlijk op volgt.


Eindtermen:
Lager: Nederlands - (Inter)culturele gerichtheid 7
Lager: Nederlands - Strategieën 5.1
Lager: Leren leren - 2
Lager: Sociale vaardigheden - domein relatiewijzen 1.5
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.3
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.4
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.5
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.6

En verder…

Filosoferen

Sprookjes zijn een ideaal vertrekpunt om te filosoferen. In sprookjes staan goed en kwaad lijnrecht tegenover mekaar, zijn prinsen en prinsessen gruwelijk mooi en door en door goed en heksen en trollen gruwelijk lelijk en door en door slecht. Maar wat is goed, en wat is slecht? Roald Dahl zet de wereld op zijn kop door de rollen om te keren en bijv. Roodkapje een revolver uit haar slipje te laten trekken en de wolf te stropen, of de prins koelbloedig de hoofden van de stiefzusters van Assepoes te laten afhakken. Ook in Rood Rood Roodkapje van Edward van de Vendel neemt Roodkapje –letterlijk- het heft in handen. Neem de vragen uit het boek Wat is goed, wat is kwaad, die je als leidraad kan gebruiken om na te denken en te praten over goed en slecht. Ook het boek Sprookjes en filookjes helpt je op weg om met kinderen over sprookjes te gaan filosoferen. 


Eindtermen:
Lager: Nederlands - Spreken 2.1
Lager: Nederlands - Spreken 2.6
Lager: Sociale vaardigheden - domein gespreksconventies 2
Lager: Wereldoriëntatie - Mens (ik en mezelf) 3.1

Bibliografie

Het grote Grimmboek - De Gebroeders Grimm (Lannoo, 2012)
Grimm - De Gebroeders Grimm en Charlotte Dematons (ill.) (Lemniscaat, 2005)
Roodkapje: een pop-up boek - Louise Row (The House of Books, 2010)
Rood Rood Roodkapje – kamishibai - Edward van de Vendel en Isabelle Vandenabeele (ill.) (De Eenhoorn, 2011)
Goudlokje en de drie beren - Lauren Child (Gottmer, 2009)
De gevangene van de regenboog: 50 Afrikaanse dilemma-sprookjes - Janne Lundström (Infodok, 1991)
Sprookjes uit alle windstreken - Margaret Mayo (Christofoor, 1994)
Roodkapje was een toffe meid  - Marjet Huiberts, Wendy Panders en Benaïssa Linger (Gottmer, 2010)
Wat is goed, wat is kwaad? - Oscar Brenifier (Davidsfonds/Infodok, 2005)
Sprookjes en filookjes:Filosoferen over sprookjes - Eef Cornelissen en Isabelle Desegher (Academia Press, 2012)