Jeugdliteratuur.org

Vrienden in alle soorten en maten

Het hol van mol

   

Korte inhoud Het hol van mol

In dit boek voor eerste lezers staan dieren centraal. Soms gedragen ze zich als echte dieren, soms hebben ze menselijke trekjes. Zo leer je hoe een slak in een huisje woont, maar is er ook een verhaal over een bever die een scheet laat. De woorden, zinnen en verhalen worden steeds langer: het is een groeiboek. Het zijn vooral de illustraties van Noëlle Smit die de verhalen bijzonder maken. Zij geeft de dieren een eigen karakter, en werkt alle scènes met veel kleuren en humor uit.

Voor het lezen

Wie zijn de Supervrienden?

  • Tijdsindicatie: 0-15 min
  • Domein: Taal
  • Niveau NL: 1


Zoek op Youtube het filmpje over De supervrienden (1 min 15’). Deel woordkaarten met leesletters en woordkaarten met schrijfletters uit waarop de namen van de dieren uit het filmpje staan. [Wat zijn woordkaarten? Zelf maken? Wellicht gebruikelijk in het eerste leerjaar?] De kinderen mogen deze kaartjes al eens in stilte proberen lezen. Vertel de kinderen dat je hen wil voorstellen aan de Supervrienden, en bekijk samen het filmpje. Stel daarna volgende vragen: ‘Wie zijn de Supervrienden? Welke dieren heb je herkend?’ Op het bord hangt een illustratie van elk dier met de blanco kant naar voren. Elk dier dat genoemd wordt, draai je vervolgens om op het bord zodat de illustratie zichtbaar wordt. De kinderen hangen hun woordkaartje bij het juiste dier. Voor wie moeite heeft met lezen kan je duo’s vormen. Zorg dat je onder elke dierennaam plaats houdt voor latere notities.
De dieren die op het bord hangen, vormen nu samen de Supervrienden. Bespreek de term ‘Supervrienden’ met de kinderen: Wanneer is iemand jouw vriend? Wat doe jij als vriend voor iemand anders? Wat zou dan een Supervriend zijn? Wat maakt een Supervriend speciaal?
Geef de kinderen deze kijkopdracht: ‘Kunnen jullie in het filmpje al zien dat de dieren vrienden zijn?’ Bekijk het filmpje voor een tweede keer. Nu pauzeer je telkens als een nieuwe illustratie verschijnt. Bespreek de illustratie met de kinderen. Bijvoorbeeld: op de eerste illustratie zie je de Supervrienden samen muziek spelen. Stel daarbij volgende vragen: Wat zijn de Supervrienden aan het doen? Kijk eens goed naar hun snuiten. Hoe voelen ze zich? Zijn de Supervrienden een groepje eenden? Het zijn allemaal verschillende dieren. En toch kan iedereen mee muziek spelen. Daar hebben ze voor gezorgd door iedereen een instrument op maat te geven. Supervrienden zorgen ervoor dat iedereen kan meedoen.
Tijdens het filmpje kunnen volgende vragen aan bod komen:

  • - Hoe zitten de Supervrienden op de boomstronk? Allemaal dicht bij elkaar of zit er iemand echt apart?
  •  Wat doen Eend en Slak?
  • - Op de illustratie zie je Mol boven de grond komen. Wat doet Kikker?
  • - Zie je dat Slak op de rug bij Eend mag?
  • - Wat heeft Mier speciaal voor Eekhoorn gehaald? Waarom zou hij dat doen?
  • - De Supervrienden slapen in een hol onder de grond. Hoe zou jij het hol omschrijven? Ziet het er gezellig uit? Waarom vind je dat?
  • - De Supervrienden zwaaien samen de vogel uit. Hoe kan je zien dat ze dat echt samen doen?
  • - Helemaal op het einde zie je Eend en Bever. Ze staan niet gewoon naast elkaar. Wat doen ze?
  • Nadat het filmpje gedaan is, vraag je of iemand ook zo’n Supervriend heeft.

Nodig:

  • - een smartbord of een computer met beamer
  • - internettoegang
  • - geluidsboxen

Eindtermen:
Lager: Nederlands - Strategieën 5.3
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.3

Verschillend maar toch vrienden

  • Tijdsindicatie: 0-15 min
  • Domein: Taal
  • Niveau NL: 2

Surf naar www.supervrienden.nl. Klik daar bovenaan op ‘de Supervrienden’. Schuif met je muis over de verschillende vrienden om hen beter te leren kennen. Laat eventueel een kind het tekstje voorlezen. Bespreek de moeilijke woorden of laat ze uitleggen door de kinderen die het woord kennen. Als je alle dieren hebt overlopen, blik je terug op de namen van de dieren die je tijdens activiteit 1 op het bord schreef. Laat de kinderen kort herhalen wat ze ontdekt en onthouden hebben over elk dier. Ze hoeven echt niet op de volledige beschrijving te komen. Noteer kort een aantal eigenschappen bij elk dier. Daag de kinderen uit door te vragen naar de ‘moeilijke’ woorden die ze daarjuist hebben verklaard.
Vestig uiteindelijk ook aandacht op het feit dat al de dieren verschillend maar toch vrienden zijn.

Nodig:

Differentiatiemogelijkheid

Indien je activiteit 1 niet hebt gedaan, vertel de kinderen dan eerst dat je hen wil voorstellen aan de Supervrienden. Geef elk kind een identiteitskaart (zie bijlage 2). De vlotte schrijvers krijgen de moeilijkere dierennamen. Laat hen de naam van het dier op hun identiteitskaart noteren op de daarvoor voorziene lijntjes. Vraag daarna aan de kinderen welke dieren er allemaal zijn. Noteer de dierennamen op het bord indien je dit nog niet gedaan hebt tijdens activiteit 1. Hang er eventueel de illustraties uit bijlage 1 ‘identiteitskaarten leerkracht’ naast. Leg uit dat je kort iets gaat voorlezen over elk dier en dat er straks een quizje volgt. De kinderen moeten zoveel mogelijk proberen te onthouden, maar ze moeten vooral extra aandachtig zijn als je het hebt over hun dier. Lees het tekstblad uit bijlage 1‘identiteitskaarten leerkracht’ voor. Leg eventueel al de moeilijkere woorden uit. Laat de kinderen nu rondwandelen door de klas met hun identiteitskaart. Wanneer jij ‘per 2’ roept, gaan de kinderen zo snel mogelijk per 2 staan met diegene die het dichtst bij hen staat. Ze vertellen nu aan hun partner welk dier er op hun kaartje staat en sommen daarbij (minstens) 1 eigenschap op die jij juist hebt voorgelezen. Wanneer ze allebei iets hebben verteld, wisselen ze van kaartje en wandelen verder. Wanneer je nu voor de tweede keer ‘per 2’ roept, zullen ze iets moeten vertellen over hun nieuw dier. Ze mogen hierbij gewoon herhalen wat de vorige partner vertelde. Luisteren naar elkaar is dus belangrijk. Herhaal dit duowerk een aantal keer en laat hen vervolgens terug naar hun plaats gaan.
Tot slot volgt het quizje: stel een aantal vragen over de dieren, gebaseerd op de identiteitskaarten, en laat de kinderen antwoorden. Noteer een beknopte omschrijving onder elke dierennaam op je bord. Daag de kinderen uit door de moeilijke woorden te laten uitleggen.
Je vraagt bijvoorbeeld ‘Wie is er altijd behulpzaam? Wat wil dat zeggen? Geef eens een voorbeeld hoe jij behulpzaam kan zijn in de klas.’ Daarna noteer je het woord ‘behulpzaam’ onder ‘bever’.
Vestig uiteindelijk ook aandacht op het feit dat al de dieren verschillend maar toch vrienden zijn.

Nodig:

  • - Bijlage 2: identiteitskaart kind (1 dier per kind)
  • - Bijlage 1: identiteitskaarten leerkracht voor aan het bord

Eindtermen:
Lager: Nederlands - Spreken 2.3
Lager: Nederlands - Spreken 2.5
Lager: Nederlands - Lezen 3.3
Lager: Nederlands - Lezen 3.5
Lager: Nederlands - Taalbeschouwing (taalsysteem) 6.5

Tijdens het lezen     

Voor ieder kind de juiste vriend

  • Tijdsindicatie: 0-15 min
  • Domein: Nederlands
  • Niveau NL: 1-4

Je kan ervoor opteren om klassikaal met de teksten aan de slag te gaan. Je overloopt met de kinderen eerst de kapstokwoorden en noteert deze op het bord, eventueel ondersteund door een tekening. Spreek bij elk woord een beweging en/of geluid af. Daarna lees je jouw geselecteerde tekst luidop voor. De kinderen volgen op hun versie. Als een van de kapstokwoorden voorgelezen wordt, voeren de kinderen het afgesproken gebaar uit. Daarna gaan de kinderen per 2 aan de slag met dezelfde tekst. Een kind zit aan de bank en leest de tekst, de ander staat rechtop naast de bank en volgt mee op het blad. Telkens als het kapstokwoord gelezen wordt, voert het kind dat rechtstaat het gebaar uit.
Laat hen daarna deze activiteit zelf herhalen in groepjes met teksten op hun leesniveau. Ze overlopen in groep de kapstokwoorden, spreken bewegingen af, lezen gezamenlijk de tekst, …
Dit onderdeel vervangt je les technisch lezen van de dag.

Nodig:

  • - het boek
  • - prenten van de kapstokwoorden die je gebruikt uit het boek
  • - teksten per kind, zelf te kiezen en te kopiëren

Eindtermen:
Lager: Nederlands - Strategieën 5.2
Lager: Nederlands - Strategieën 5.3

Na het lezen

Door de versnipperaar

  • Tijdsindicatie: 0-15 min
  • Domein: taal
  • Niveau NL: 2

Selecteer minstens 4 teksten op leesniveau van jouw kinderen. Zorg ervoor dat in elke tekst een andere Supervriend aan bod komt en leg alvast hun identiteitskaart klaar. Verdeel elke tekst in verschillende stukken. Zorg ervoor dat elk kind een stuk krijgt. Hang de identiteitskaarten van de Supervrienden verspreid in het lokaal. Maak duidelijke afspraken: tijdens het individueel lezen en zoeken mag er niets gezegd worden. De kinderen lezen nu elk hun stuk tekst. Als ze al zeker zijn over welke Supervriend hun tekst gaat, hangen ze deze bij de juiste prent. Kinderen die moeite hebben met lezen, kan je dus best een stuk tekst geven waarin de naam van hun Supervriend vermeld staat. Zodra hun tekst omhoog hangt, mogen ze in stilte de andere identiteitskaarten gaan bekijken en de teksten lezen die daar reeds omhoog hangen. Als iedereen zijn tekst omhoog heeft gehangen, keren de kinderen terug naar hun Supervriend en proberen ze de tekst correct in elkaar te puzzelen. Daarna lezen ze samen de tekst. Het boek ligt vooraan in de klas ter controle. Na jouw goedkeuring wordt de tekst op een blad geplakt.

Differentiatiemogelijkheid

Doe dezelfde activiteit maar geef de kinderen wat meer informatie bij hun stukje tekst: over welke Supervriend het gaat, nummer de stukjes, duid tekst aan waarin duidelijk wordt over wie het gaat, …
Je kan ook de tekst in zijn geheel al onder de identiteitskaart hangen. Zo kunnen kinderen die het moeilijk hebben hun groepje vinden op woordherkenning.

Nodig:

  • - Bijlage 1: identiteitskaarten voor de leerkracht
  • - op voorhand geselecteerde teksten in stukjes geknipt
  • - het boek

Eindtermen:
Lager: Nederlands - Lezen 3.5
Lager: Nederlands - Strategieën 5.1
Lager: Nederlands - Strategieën 5.2
Lager: Nederlands - Strategieën 5.3
Lager: Nederlands - Strategieën 5.4

Als ik lees, dan zie ik het verhaal

  • Tijdsindicatie: +50 min
  • Domein: muzisch
  • Niveau NL: 1

Deze activiteit kan je onmiddellijk aan ‘door de versnipperaar’ koppelen of apart opstarten. Verdeel de klas in groepjes. Elk groepje kinderen heeft een tekst nodig op niveau en zonder illustratie. De kinderen lezen de tekst. Vervolgens maakt elk kind een illustratie die past bij hun tekst. Sta even stil bij de illustrator van het boek: Noëlle Smit. Je kan hiervoor gebruik maken van het interview op de website van Supervrienden (zie bovenaan: ‘over de makers’) of van haar eigen website. Bespreek met de kinderen de illustraties. Wat valt hen op? Zijn het eerder tekeningen of schilderijtjes? Laten de illustraties hen vrolijk of triest voelen? Hoe komt dat? Geef hen het nodige materiaal om, indien gewenst, ook eerder te schilderen dan te tekenen. Je kan de verschillende groepjes begeleiden in het denkproces door op voorhand de tekst te bespreken: Wie is er belangrijk? Wat is gemakkelijk te tekenen? Wat is iets moeilijker? Wat moet je zeker kunnen zien op de tekening?
Hang de illustratie per groep naast de passende tekst. Neem nu tijd om de teksten voor te lezen en klassikaal de tekeningen te bespreken. Je kan daarbij volgende vragen stellen: Wie heeft er met veel details gewerkt? Op welke tekening kan je ook het karakter van het dier zien? Welke tekenstijl lijkt op die van Noëlle? Indien er een tekening van haar uit het boek verdwenen zou zijn, welk werk zou er dan het minst opvallen indien dat in de plaats komt? De kinderen kunnen nadien ook in het boek zoeken naar de originele illustratie.

Differentiatiemogelijkheid

Om de kinderen nog meer te betrekken bij het kijken en denken over wat ze zien, kan je de illustraties laten ophangen en ze laten uitzoeken welke illustraties bij dezelfde tekst horen (voor wie vlot leest) of welke illustraties bij elkaar horen (voor wie minder vlot leest).

Nodig:

  • - wit tekenpapier
  • - kleurpotloden of waterverf en penselen
  • - eventueel een smartbord of een computer met beamer
  • - het boek

Eindtermen:
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.4
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.5
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.6
Lager: Muzische vorming - Attitudes 6.4
Lager: Muzische vorming - Attitudes 6.5

Beestige boeken

  • Tijdsindicatie: 0-15 min
  • Domein: taal
  • Niveau NL: 2

Het boek speelt met fictie en non-fictie. De dieren in het boek bestaan echt maar de avonturen die ze beleven zijn fantasie. Dit is een mooi moment om verschillende boeken naast elkaar te leggen en te vergelijken. Voorzie per kind of per duo een boek waarin dieren een belangrijke rol spelen. Zorg voor variatie: fictie, non-fictie, gedichtenboeken, prentenboeken, beginnende-lezers-strips… Maak een kring van stoelen. Leg op elke stoel een boek. Doe nu een stoelendans met de kinderen. Stopt de muziek, dan nemen ze het boek het dichtst bij hen en zetten zich op deze stoel. Ze mogen nu even in het boek neuzen. Start de muziek weer, dan leggen ze het boek neer en gaat de stoelendans door. Op deze manier maken de kinderen al eens snel kennis met de verschillende soorten boeken.
Na een aantal rondes laat je de kinderen hun laatste boek op hun schoot houden. Hou een kringgesprek over boeken. Bespreek lay-out, inhoud, lezersdoel, schrijversdoel en voorkeuren. Volgende vragen kunnen helpen:

  • - Wie houdt van verhalen?
  • - Wie leest graag wat echt bestaat?
  • - Wie leest liever fantasie?
  • - Welk boek ziet er leuk uit? Waarom?
  • - Zie je een spannend boek?
  • - Uit welk boek kan je echt iets leren?
  • - In welk boek kan je iets opzoeken?
  • - Als jij je wil ontspannen, welk boek zou je dan kiezen?

Nodig:

  • - een kring van stoelen
  • - muziek
  • - een selectie van boeken waarin dieren een belangrijke rol spelen

Info:

Er zijn een heel aantal reeksen voor beginnende lezers waarin dieren een hoofdrol krijgen. Denk hierbij aan:

  • -          Vos en Haas, Sylvia Vanden Heede, Thé Tjong Khing (Lannoo, 1999)
  • -          Spik en Spek, Marc De Bel (Abimo)
  • -          Robbe en Bas, Jan Simoen, David Evrard, Falzar (Averbode)
  • -          Supervrienden, Fiona Rempt, Noëlle Smit (Van Goor)
  • -          De grootste, de gevaarlijkste en andere bijzondere dieren, Jozua Douglas en Loes Riphagen (Clavis, 2011)
  • -          Raaf, ree, lees je mee?, Henriette Boerendans (Gottmer, 2011)
  • -          Mini en maxi (Lannoo, 2011)
  • -          Fluit zoals je bent, Edward van de Vendel, Carll Cneut (De Eenhoorn, 2011)
  • -          De dieren in de dierentuin, François Delebecque (Gottmer, 2008) 

Voor meer boeken over dieren: www.boekenzoeker.org


Eindtermen:
Lager: Nederlands - Luisteren 1.9
Lager: Nederlands - Spreken 2.9
Lager: Nederlands - Strategieën 5.2

Een nieuwe Supervriend

  • Tijdsindicatie: +- 25 min
  • Domein: filosofie
  • Niveau NL: 4

Voor het lezen heb je het met de kinderen al even gehad over vriendschap. Ga hier nu dieper op in. Hou een kringgesprek en stel volgende vragen: Wat is vriendschap? Wanneer noem je iemand een vriend? Wanneer kan je een goede vriend zijn voor iemand? Zijn alle vrienden hetzelfde? Waarin ben jij goed als jij iemands vriend bent? Wat voor een vriend zou je graag willen? Zou jij vrienden willen zijn met een van de Supervrienden?
Dit is een mooi moment om kinderen alert te maken op de eigenschappen van een verhaal, in dit geval fantasie en non-fictie. In het boek zijn het dieren die supervrienden zijn. Kennen de kinderen dieren die bevriend zijn? Zijn het dieren van dezelfde soort of verschillende diersoorten door elkaar? Hang enkele foto’s van dieren aan het bord en laat de kinderen vriendengroepjes samenstellen. Hang uiteraard ook meerdere foto’s van dezelfde diersoorten op. Bij de extra’s vind je filmpjes en foto’s die aantonen dat verschillende diersoorten toch vrienden kunnen zijn: elkaar voeden, samen spelen, knuffelen, voor elkaar zorgen.
Kan dit in de realiteit: supervrienden onder allerlei verschillende dieren? Misschien dus toch!

Nodig:


Eindtermen:
Lager: Sociale vaardigheden - domein relatiewijzen 1.6
Lager: Nederlands - Luisteren 1.9
Lager: Nederlands - Spreken 2.9
Lager: Nederlands - Spreken 2.10

Een Superoplossing

  • Tijdsindicatie: +- 50 min
  • Domein: Muzisch
  • Niveau NL: 2

Start deze activiteit door het hoofdstuk ‘Ruzie’ voor te lezen (p.74-79).
De kinderen worden nu zelf de Supervrienden in een verhaal. Werk hiervoor met tableau vivant.
Een tableau vivant is vergelijkbaar met een prent uit een prentenboek. De kinderen beelden de prent uit zonder beweging en geluid. Elk verhaal bestaat uit 5 prenten, namelijk het begin, het probleem, de ruzie, de oplossing en het einde. Het is de bedoeling dat de kinderen zelf een verhaal verzinnen om daarna te presenteren aan de klas.
Maak klassikaal al een verhaal om te oefenen. Laat enkele kinderen de tableaus uitbeelden.

  • 1. Kikker en Mier voetballen samen (begin)
  • 2. Mier is te klein dus Kikker loopt hem omver (probleem)
  • 3. Mier is boos op Kikker (ruzie)
  • 4. Kikker laat Mier op zijn rug klimmen (oplossing)
  • 5. Kikker speelt voetbal met Mier juichend op zijn rug (einde)

Besteed aandacht aan gezichtsexpressie en lichaamshouding en zorg dat iedereen zichtbaar is.
Verdeel daarna de kinderen in groepen. Loop begeleidend rond tijdens het inoefenen. Herhaal een aantal keer luidop wat de 5 verschillende prenten moeten zijn.
Als iedereen klaar is, laat je hen nog één keer oefenen. Iedereen doet dit tegelijkertijd. Jij geeft het ritme aan: ‘Ik wil nu prent 1 zien, namelijk het begin. Verander nu in prent 2, namelijk het probleem.’ Je mag tijdens het oefenen geen geluid horen.
Daarna presenteren de verschillende groepjes hun verhaal voor de klas. Vraag aan het publiek om telkens de ogen te sluiten tijdens de prentwissel. Klap in je handen als de kinderen klaar staan en het publiek mag kijken. Na elk verhaal mag het publiek reageren en vertellen wat ze hebben gezien.

Differentiatiemogelijkheid

Hoe meer informatie je op voorhand geeft, hoe makkelijker de opdracht wordt. Je kan bijvoorbeeld op voorhand al bepalen waar het verhaal zich zal afspelen, wie welke Supervriend speelt, wat het probleem is, … Je zou hier ook in omgekeerde richting kunnen differentiëren en zo weinig mogelijk info geven.

Nodig:

  • - een leeg klaslokaal of een grote ruimte
  • - het boek

Eindtermen:
Lager: Muzische vorming - Drama 3.4
Lager: Muzische vorming - Drama 3.5
Lager: Muzische vorming - Drama 3.7
Lager: Sociale vaardigheden - domein samenwerking 3

Onder de grond

  • Tijdsindicatie: +- 50 min
  • Domein: muzisch
  • Niveau NL: 1

Deze activiteit duurt langer dan 50 minuten. Voorzie hier twee namiddagen voor zodat er tussentijds tijd is om de papier-maché te laten drogen.
Bekijk de titel van het boek. Mol woont in een hol onder de grond. Fantaseer met de kinderen hoe het er ondergronds kan uitzien. Wat leeft er? Wat is er ondergronds te zien? Hoe voelt het daar? Wat kan je daar ruiken? Kan je er iets horen? Zouden er donkere, enge plaatsjes zijn onder de grond? Als jij een mol zou zijn, hoe zou jij het gezellig maken in je ondergronds holletje?
Zet hen daarna samen aan een hele lange rol papier. Werk met papier-maché om structuur te geven aan gangen. Denk hierbij aan de doorsnede van ondergrondse holen die je ziet in de dierentuin. Voorzie voldoende tijd om de papier-maché te laten drogen. Laat hen daarna in groepjes verschillende sferen uitwerken die overgaan in mekaar: van sombere, enge holtes naar steeds heldere, interessante, vrolijke sferen. Laat de kinderen hiervoor werken met materialen die snel effecten geven en grote oppervlaktes kunnen bedekken: houtskool, vetkrijt, verf, ... Hierna kunnen ze met fijne zwarte stiften de ondergrondse bewoners of schatten erbij tekenen. Zo’n groots werk vraagt wat organisatie qua ruimte, materiaalkeuze en samenwerking, maar loont zeker de moeite.
Leg inspirerende boeken in de klas die de kinderen kunnen bekijken. Bij ‘info’ vind je enkele suggesties.

Nodig:

  • - een lange rol papier
  • - materialen voor papier-maché: krantenpapier en behangerslijm
  • - verschillende materialen: houtskool, vetkrijt, verf, …
  • - fijne zwarte stiftjes

Extra:

Ter inspiratie:

  • - Keepvogel: het diepste gat, Wouter van Reek (Leopold, 2009)
  • - Bas en Daan graven een gat, Mac Barnett, Jon Klassen, Berd Ruttenberg (Hoogland & Van Klaveren, 2015)
  • - Een hoge berg en een diepe kuil, Marcus Pfister, Sander Hendriks (De Vier Windstreken, 2006)
  • - Mollenstad, Torben Kuhlmann, M.E. Ander (De Vier Windstreken, 2015)
  • - Onder de grond. Onder water, Aleksandra Machowiak en Daniel Mizielinski (Lannoo, 2015)

Eindtermen:
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.4
Lager: Muzische vorming - Beeld 1.6
Lager: Muzische vorming - Attitudes 6.4
Lager: Muzische vorming - Attitudes 6.5